به گزارش کردپرس، »دوغان جهان» روزنامه‌نگار و تحلیلگر کُرد هم‌زمان با چهاردهمین سالگرد تحولات ۱۹ جولای ۲۰۱۲ در کردستان سوریه در گفت‌وگو با عمر آکین خبرنگار خبرگزاری مزوپوتامیا به بررسی روند شکل‌گیری مدیریت خودگردان در شمال و شرق سوریه و پیامدهای توافق ۲۹ ژانویه پرداخت.
با آغاز جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱، ساکنان شمال و شرق این کشور تصمیم گرفتند نه در کنار حکومت بشار اسد و نه در صف گروه‌های سلفی مخالف قرار گیرند. این رویکرد که با عنوان «راه سوم» شناخته شد، از ۱۹ جولای ۲۰۱۲ به شکل‌گیری ساختارهای سیاسی، اجتماعی و دفاعی مستقل در مناطق کردنشین انجامید. زنان نیز از آغاز این روند در سازمان‌دهی سیاسی، اجتماعی و نظامی نقش گسترده‌ای بر عهده داشتند.
شکل‌گیری نهادهای سیاسی و اجتماعی
پایه‌های نهادی این ساختار با تأسیس جنبش جامعه دموکراتیک (TEV-DEM)، مجلس خلق کردستان سوریه (MGRK) و مؤسسه زبان کردی گذاشته شد.
در ادامه، شوراها و کمیته‌هایی در حوزه‌های دیپلماسی، خدمات اجتماعی و دفاع ایجاد شدند. در ۱۹ جولای ۲۰۱۲ نیز نیروهای حکومت سوریه از کوبانی خارج شدند و پس از آن تحولاتی مشابه در عفرین، سره‌کانی، درباسیه، عامودا، دیرک، گرکه‌لگه، تربسپی و تل‌تمر رخ داد.
پس از اعلام ساختار کانتونی در کوبانی، کانتون‌هایی نیز در عفرین و قامشلو شکل گرفتند. با افزایش درگیری‌ها، ابتدا واحدهای محلی دفاعی و سپس یگان‌های مدافع خلق (YPG) و یگان‌های مدافع زنان (YPJ) تشکیل شدند. بعدها این نیروها در قالب نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) سازمان‌دهی شدند.
حملات به شمال و شرق سوریه
در طول این سال‌ها، مناطق شمال و شرق سوریه بارها هدف حملات گروه‌های مسلح قرار گرفتند. جبهه النصره در سال ۲۰۱۳ به سره‌کانی حمله کرد و داعش نیز در سال ۲۰۱۴ کوبانی را هدف قرار داد.
در سال ۲۰۱۸، ترکیه و گروه‌های مسلح وابسته به آن به عفرین حمله کردند و در سال ۲۰۱۹ نیز گره‌سپی و سره‌کانی هدف عملیات نظامی قرار گرفتند.
پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ نیز موازنه‌های سیاسی سوریه تغییر کرد. هیئت تحریرالشام که قدرت را در دمشق در دست گرفت، در آغاز سال ۲۰۲۶ به محله‌های کردنشین حلب و سپس مناطق تحت کنترل مدیریت خودگردان شمال و شرق سوریه حمله کرد.
در پایان ژانویه، میان دولت موقت دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه توافقی امضا شد که موضوعاتی چون ادغام نظامی و اداری، استقرار نیروهای دولتی در حسکه و قامشلو و تضمین برخی حقوق مدنی کردها را در بر می‌گیرد.
دولت سوریه بر پایه انکار کردها شکل گرفت
دوغان جهان با تأکید بر اهمیت بررسی پیشینه تاریخی گفت: «بدون شناخت تاریخ، ارزیابی امروز و آینده ناقص خواهد بود. دولت سوریه از آغاز، کردها را به‌عنوان یکی از عناصر اصلی کشور به رسمیت نشناخت و سیاست انکار رسمی را در پیش گرفت.»
او افزود حکومت سوریه در سال ۱۹۵۸، در چارچوب اصلاحات ارضی، بخش‌هایی از زمین‌ها و اراضی کشاورزی کردها را مصادره کرد و از همان دوره مقدمات تغییر بافت جمعیتی مناطق کردنشین آغاز شد.
سلب تابعیت از صدها هزار کرد
جهان با اشاره به سرشماری سال ۱۹۶۱ در منطقه جزیره گفت صدها هزار کرد از تابعیت سوری محروم شدند و بدون مدرک هویتی باقی ماندند.
به گفته او، تداوم این سیاست‌ها زمینه شکل‌گیری اعتراض‌های گسترده‌تر را فراهم کرد و تأسیس حزب اتحاد دموکراتیک (PYD) در سال ۲۰۰۳ نیز در واکنش به همین شرایط صورت گرفت.
او گفت: «حکومت بعث نه‌تنها کردها، بلکه بخش بزرگی از جامعه سوریه را زیر فشار نگه داشته بود. اعتراض‌هایی که در مارس ۲۰۱۱ از درعا آغاز شد، نتیجه دهه‌ها سرکوب سیاسی و اجتماعی بود.»
۱۹ جولای سیاست انکار را شکست

دوغان جهان اظهار داشت کردها از عفرین تا کوبانی، سره‌کانی، حسکه، عامودا، قامشلو، تربسپی، رمیلان و دیرک برای حفاظت از محله‌های خود سازمان‌دهی شدند و به‌تدریج کنترل برخی نهادهای دولتی را در دست گرفتند.
او افزود: «در ۱۹ جولای ۲۰۱۲ کردها در کوبانی اعلام کردند که سیاست رسمی انکار، پس از ۶۶ سال شکسته شده است. این تحول برای کردهای سوریه نقطه عطفی بود؛ مردمی که سال‌ها از حقوق هویتی و مدنی محروم شده و اموالشان مصادره شده بود، توانستند ساختارهای اداره و دفاع محلی خود را ایجاد کنند.»
مدیریت مشترک مناطق شمال و شرق سوریه
به گفته جهان، در فاصله سال‌های ۲۰۱۲ تا توافق ۲۹ ژانویه، کردها به همراه عرب‌ها، ارمنی‌ها، آشوری‌ها و دیگر گروه‌های ساکن منطقه، ساختارهایی برای اداره محلی، اقتصاد و امنیت ایجاد کردند.
او گفت این مناطق در تمام این مدت با حملات نظامی، محاصره اقتصادی و فشارهای سیاسی روبه‌رو بودند، اما ساختارهای خودگردان و دفاعی خود را حفظ کردند.
تحولات پس از سقوط اسد
دوغان جهان با اشاره به سقوط حکومت اسد در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ گفت این تحول موازنه‌های سوریه را به‌طور کامل تغییر داد و هیئت تحریرالشام با حمایت بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی وارد دمشق شد.
او افزود حملات به حلب و مناطق شمال و شرق سوریه، موجودیت ساختارهای خودگردان را با تهدید روبه‌رو کرد، اما نیروهای دموکراتیک سوریه و مدیریت خودگردان، مذاکره و توافق را به‌عنوان گزینه‌ای برای جلوگیری از گسترش جنگ برگزیدند. جهان گفت توافق ۲۹ ژانویه در چنین شرایطی شکل گرفت و نتیجه تغییر موازنه‌ها و گفت‌وگوهای سیاسی بود.
کردها برای نخستین بار در یک توافق رسمی پذیرفته شدند
این روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی، با اشاره به اهمیت توافق ۲۹ ژانویه گفت: «برای نخستین بار در تاریخ سوریه، کردها به‌صورت سیاسی و نظامی در یک توافق رسمی پذیرفته شدند.»
او افزود: «برخی ممکن است این توافق را ناکافی بدانند، اما در شرایط کنونی، برای کردهای سوریه یک نقطه آغاز تاریخی محسوب می‌شود. تحولات ۱۹ جولای سیاست انکار کردها را شکست و توافق ۲۹ ژانویه، موجودیت آنان را وارد چارچوبی رسمی کرد.»