اما و اگرهای پرورش نژادهای دام سبک اروپایی در کرمانشاه / امید شیانی
خلاصه خبر
دامداري سنتي معمولا از یک امكانات و تجهیزات حداقلی برخوردار است و دامدار با نگاهی معیشتی آن را دنبال می کند. در دامداري هاي سنتي معمولا سرمايه گذاري فقط در حوزه دام صورت می گیرد و ريسك این نوع سرمايه گذاري پايين تر از دامداري هاي صنعتي است. در دامداري هاي صنعتي با توجه به اين كه دام به صورت متمركز پرورش داده مي شود، میزان آسيب پذيري بيشتر است و رعايت يك سري اصول، فنون و دانش در آن الزامی است و اين موضوع خود از موانع رشد دامداري هاي صنعتي است.
در خصوص دلايل بروز روند كند تبديل دامداري هاي سنتي به صنعتي مي توان گفت در واحدهاي صنعتي چون دام با يك هدف خاص نگهداري مي شود، برخورداری از دانش فني در حوزه های مديريت، تغذيه و اصلاح نژاد دام از اصول كار است؛ زيرا اگر نياز دام از اين حيث تأمين نشود قطعاً نمي تواند پاسخگوی بازده توليد مورد انتظار باشد.
از سوي ديگر چون پرورش دام در واحدهاي صنعتي به صورت متمركز است، بروز هر عارضه ممكن است خسارات سنگيني در پی داشته باشد. بنابراين حضور دایمی دامپزشك در اين مجموعه ها ضروري است و دامدار بايد از نظر اطلاعات فني و به ویژه مديريت در سطح بالايي باشد.
در این میان برای یک دامدار مهمترین اولویت تصمیــم گیری پیرامون انتخاب نژاد و یا نژادهایی است برای پرورش انتخاب می شوند و اینکه از این انتخاب چه اهداف و انگیزه هایی را دنبال می کند. هر کدام از حوزه های تولید شیر، گوشت و یا پشم، نژادهای مخصوص خود را دارند که پس از مشخص شدن حوزه فعالیت می توان نژاد پرورشی را هم انتخاب کرد. البته باید قیمت و در دسترس بودن را نیز مورد توجه قرار داد.
طی این سال ها بزهایـی از دیگر کشـورها به وارد شـده اند کـه حجـم شـیردهی و درصـد دوقلوزایـی آن ها بسیار بیشتر از بزهـای بومـی ایـران است. به عنوان نمونه طـول دوره شـیردهی بـزهای نژاد سـانن و آلپایـن حـدود 300 روز است که در این دوره بالـغ بـر 700 لیتـر شیر تولید می کنند. هرچند در نگاه اول پرورش ایـن نـوع بزهـا از توجیـه اقتصـادی بالایـی برخوردار است ولی هزینـه خریـد و نگهـداری آن ها بالاست و نیـاز بـه مراقبـت بیشـتری دارنـد و پـرورش آنهـا نیازمند تجربه فراوان و سرمایه مناسب است.
نکته قابل توجه در حوزه دام سبک این است که نسبت بازگشت سرمایه واحدهای صنعتی دام سبک به گاوداری، حداقل 5 برابر است. یک واحد صنعتی دام سبک که از نژادهای مرغوب اروپایی در مقایسه با گاوداری دارای مزایای قابل اعتبایی از جمله؛ سرمایهگذاری اولیه کمتر، بازدهی اقتصادی بیشتر، کیفیت برخی لبنیات تولیدی، امکان نگهداری در شرایط روستایی، امکان استفاده از ضایعات ارزان قیمت کشاورزی برای خوراک دهی برخوردار هستند.
به عنوان نمونه بزهای نژاد اروپایی سانن و آلپاین از میزان آسیبپذیری بسیار کمتری در مقابل دام بیماری های اپیدمیک و تنش های محیطی برخورداند و در اقلیم های گوناگون ایران از میزان سازگاری و استرس بسیار پایین تری در مقایسه با گاوهای شیری برخوردارند و تعداد زایش های آن ها هم بیشتر است. در نتیجه سرمایه گذاری در حوزه پرورش صنعتی بزهای سانن و آلپاین دارای مزایای قابل توجهی در مقایسه با پرورش گاوهای شیری است.
نکینه دیگر اینکه در دامپروری صنعتی میزان تلفات دام ها بر اثر بیماری بسیار زیاد است و اگر مرحله کنترل و درمان به شکل مناسبی انجام نشود دامداران دچار ضرر و زیان های جدی خواهند شد. وجود چنین شرایطی در مجموع صرفه اقتصادی دامپروری صنعتی را بسیار پایین آورده است. در مورد ترکیب و تلفیق نژادهای پرتولید خارجی با دام های بومی باید گفت در بسیاری از کشورهای جهان با واردات بزهای اصلاح نژاد شده و تلفیق آن ها با بزهای بومی در مدت کوتاهی مقدار تولید شیر بز را چند برابر کرده اند. در واقع با اضافه شدن این دام های مولد پرتولید به دام های بومی منطقه می توان شاهد افزایش بهره وری بود.
همچنین تغذیه مناسب یکی از مهم ترین عوامل بالارفتن بهره وری در دامپروری است. جیره غذایی در واقع مقدار مشخصی از خوراک است که طی روز برای وزن گیری و یا تأمین نیاز انرژی و ... در اختیار دام قرار میگیرد. این جیره غذایی باید خوشخوراک، در دسترس، مقرون به صرفه، قابل هضم آسان باشد و به وزن گیری مناسب دام کمک کند. امروزه در روشهای سنتی تغذیه مانند چرای آزاد و یا تغذیه با جو، کاه و نان خشک، منسوخ و غیراقتصادی شده اند و اغلب دامداران سنتی قادر نخواهند بود نیازهای اساسی تغذیه ای گوسفند بز و گاو را برای آنکه طول دوره پرورش تامین نمایند و حاصل کار نیز غیر اقصادی است. امروزه برای تغذیه دام از ترکیب کامل و سالمی شامل انواع غلات، کنجاله های پروتئینی و مکمل های حاوی مواد معدنی، ویتامینه، درمانی و سایر افزودنی های ضروری استفاده می شود که صورت کنسانتره در اختیار دام قرار می گیرد. همچنین در پرواربندی گوسفند و بز، هر چه طول دوره کوتاهتر باشد میزان سوددهی نیز بالاتر است و خطر بیماریهای دامی و تلفات ناشی از آن و هزینه های دارو و درمان کاهش می یابد.
با توجه به مورد ذکر شده، دامداران مناطق روستایی راهی جز تغییر دیدگاه های خود در نحوه پرورش گوسفند، بز و گاو از روش سنتی به مدرن و علمی ندارند و سرآغاز آن نیز تغییر روش تغذیه دام های آنها است.
دیدگاه کاربران