شرفخان بدلیسی؛ پدر تاریخنگاری کردستان
خلاصه خبر
شرفالدین خان بن شمسالدین بن شرف بیگ بدلیسی، معروف به شرفخان بدلیسی یا Şerefxanê Bedlîsî، در ۲۵ فوریه ۱۵۴۳ میلادی در روستای قرهرود (گرمرود) میان اراک و قم در ایران متولد شد. پدرش شمسالدین بیگ از خاندان روجکی (رُوژیکی) بود و به دلیل مسائل سیاسی تبعید شده بود. مادرش دختر امیر خان موصولی بود. شرفخان در کودکی به دربار شاه طهماسب اول صفوی در قزوین فرستاده شد و آموزشهای گستردهای دید. او قرآن، فقه، ریاضیات، فنون نظامی (تیراندازی، سوارکاری، شمشیرزنی)، ادبیات و اص ول انسانگرایی را آموخت و به زبان پارسی تسلط کامل پیدا کرد.
در سال ۱۵۷۶، شاه طهماسب او را به عنوان «میر میرها» و رهبر قبایل کُرد ایرانی منصوب کرد. اما در سال ۱۵۷۸ عقاید خود را به سمت امپراتوری عثمانی تغییر داد و سلطان مراد سوم او را به عنوان امیر امارت بدلیس (بیتلیس) در کردستان شمالی منصوب کرد. شرفخان در جنگهای عثمانی علیه صفویان شرکت فعال داشت و تا حدود سال ۱۵۸۸ در این درگیریها حضور داشت. در سال ۱۵۹۷ قدرت را به پسرش شمسالدین واگذار کرد.
شاهکار او کتاب **«شرفنامه»** است که در سال ۱۵۹۷ به زبان پارسی نوشته شد. این اثر به چهار بخش تقسیم میشود:
- بخش اول: پنج سلسله کردی دارای مقام سلطنتی مانند مروانیان دیاربکر، حسنویه دینور و شهرزور، فضلویه لر بزرگ، امیران لر کوچک و بهویژه ایوبیان صلاحالدین.
- بخش دوم: سلسلههایی که سکه ضرب کرده و خطبه به نامشان خوانده میشد.
- بخش سوم: خانوادههای حاکم موروثی.
- بخش چهارم: تاریخ خاص امیران بدلیس.
شرفنامه نه تنها تاریخ سیاسی، بلکه تصویری روشن از زندگی اجتماعی و فرهنگی کردها در قرن شانزدهم ارائه میدهد. شرفخان این کتاب را به پارسی نوشت تا در مناطق وسیع پارسیزبان خوانده شود و مشروعیت خاندان روجکی را تقویت کند. او نسخههایی از آن را برای رهبران کرد در کیلس و اردلان فرستاد.
شرفخان بدلیسی حدود سالهای ۱۶۰۳ یا ۱۶۰۴ درگذشت. میراث او جاودانه است؛ شرفنامه هنوز هم اصلیترین منبع پژوهشهای تاریخی کردستان به شمار میرود و به زبانهای کردی، ترکی، عربی، فرانسوی، آلمانی و انگلیسی ترجمه شده است. مجسمهای از او در پارک عمومی سلیمانیه در اقلیم کردستان عراق نصب شده است.
شرفخان بدلیسی نه تنها یک امیر و جنگجو، بلکه اندیشمند و تاریخنگاری بود که با قلم خود، هویت تاریخی کردها را برای نسلهای آینده حفظ کرد و جایگاه والایی در تاریخنگاری کردی و اسلامی به دست آورد.
دیدگاه کاربران