به گزارش کردپرس به نقل از درَومیدیا، دکتر سلام عبدالکریم استاد دانشکده علوم انسانی دانشگاه سلیمانیه در مطلبی به بررسی و واکاوی روابط میان اقلیم کردستان و ترکیه و سفر اخیر نچیروان بارزانی رئیس اقلیم کردستان به ترکیه و دیدارهای وی با رجب طیب اردوغان رئیس جمهور و مولود چاوش اوغلو وزیر خارجه ترکیه پرداخته است.

در این تحلیل آمده:" پس از سفر رئیس اقلیم کردستان و هیئت همراه وی به ترکیه انتقاداتی در مورد این سفر مطرح شد، از جمله اینکه اگر قرار است هیئتی از ریاست اقلیم به ترکیه برود، چرا معاونین وی از اتحادیه میهنی و جنبش تغییر همراه وی نیستند و ترکیب هیئت مذکور کاملا حزبی است؟ این انتقادات در حالی است که به مسئله اساسی این سفر نپرداخته اند؛ زیرا موضوع مهم، دیدگاه ترکیه نسبت به اقلیم کردستان و نقش و وظایفی است که انتظار دارد اقلیم آن ها را اجرا کند.

با نگاهی دقیق تر متوجه می شویم که در حقیقت دو معاون رئیس اقلیم از اساس زیادی هستند؛ زیرا در عمل قدرت و اختیارات آنان مشخص نشده و مناصبی کارتونی هستند و در هنگام تشکیل دولت اقلیم برای ایجاد توازن میان سه حزب اصلی تشکیل دهنده دولت ایجاد شده اند. صرف نظر از اینکه مناصب معاونین رئیس اقلیم هیچ محلی از اعراب ندارند و در آینده نیز در سفرهای این چنینی که دارای جنبه های امنیتی و اقتصادی است مشارکت داده نشده و نظر آنان پرسیده نمی شود، در ترکیه نیز اصولا چیزی به نام نمایندگی دولت اقلیم کردستان وجود ندارد و آنچه هست نمایندگی و دفتری حزبی در این کشور است و ترکیه با موضوع پرچم نیز برخوردی تاکتیکی دارد و هر زمان که لازم بداند از آن (در دیدارها با مقامات اقلیم) استفاده کرده و هر زمان که بخواهد آن را حذف می کند و در دیدارهای قبلی نیز این مسئله مشاهده شده و مورد توجه قرار گرفته است.

دیدگاه ترکیه نسبت به اقلیم کردستان چگونه است؟

در حقیقت دلیل اهمیت دادن ترکیه به اقلیم کردستان به هیچ عنوان ارتباطی با این ندارد که ترکیه ارزشی برای حقوق کردها قائل باشد و یا با وجود دولت اقلیم کردستان به عنوان ساختاری کردی موافق است، بلکه این کشور بیش از یک جبهه جنگ را در سطح منطقه گشوده است. از سویی در تلاش است در دریای مدیترانه انرژی به دست آورد و از سویی دیگر در صدد تقویت جایگاه منطقه ای خود در لیبی است، از سویی در سوریه حضور دارد و در همان حال عملیات چنگال عقاب را علیه پ.ک.ک، در اقلیم کردستان انجام می دهد. تمامی این جنگ ها مستلزم تامین بودجه و انرژی هستند و اقلیم کردستان نیز اقلیمی است که به صورت حزبی اداره شده و از مدت ها پیش به ترکیه حراج شده و ترکیه با توجه به تنش و اختلافاتی که در منطقه دارد دست کم به همکاری اقلیم کردستان که پ.ک.ک، در آن حضور دارد، برای کنترل مرزها نیازمند است.

ترکیه انتظار ایفای سه نقش اصلی را از اقلیم کردستان دارد که بر جایگاه و نقش ترکیه در منطقه تاثیرگذار است:

اول: اقلیم کردستان بازار مناسبی را برای محصولات و کالاهای ترکیه فراهم می آورد

اقلیم مدتی است که به عنوان بازار مصرف محصولات ترکیه و نیز صادر کردن آن ها عمل می کند و میزان تولید در ترکیه هر سال بیشتر می شود، اما تولید و صادرات اقلیم کردستان چیزی جز نفت و گاز طبیعی که در حقیقت غارت می شود، نیست. شاید بپرسید اقلیم کردستان چه چیز دیگری دارد که بخواهد آن را صادر کند؟

اما در حقیقت مسئله این نیست که اقلیم محصولی برای صادرات داشته باشد یا نه؛ چرا که ترکیه واردات هیچ کالایی از اقلیم را نمی پذیرد؛ زیرا در حال حاضر می بینیم که عراق صادرات دارد و تجار این کشور میتوانند وارد عرصه اقتصاد و تولید ترکیه شوند اما ترکیه تاکنون هیچ وارداتی را از عراق نداشته و این موضوع یکی از موارد مورد اختلاف دو کشور پس از آغاز به کار مصطفی کاظمی نخست وزیر عراق است و هنوز هم حل نشده است.

دوم: اقلیم کردستان سرچشمه مهم منابع طبیعی و انرژی است

دومین بخش دیدگاه ترکیه به اقلیم کردستان به عنوان منطقه بزرگی سرشار از انرژی نفت و گاز طبیعی است و پیشتر در نوشتاری با ارائه جزئیات و آمار و ارقام اعلام کردم که آشتی هورامی وزیر پیشین منابع طبیعی اقلیم کردستان تمامی اطلاعات و داده های مربوط به ذخایر گاز طبیعی اقلیم را به ترک ها داده و میزان این ذخائر را 46 میلیارد متر مکعب تخمین زده است، به همراه ذخایر نفتی که میزان آن ها به ده ها میلیارد بشکه می رسد و سوای همه این ها ترکیه این منابع را با نرخی تقریبا رایگان به دست می آورد از سوی دیگر هزینه انتقال نفت اقلیم از خاک خود را نیز دریافت می کند و همچنین درآمدهای نفتی اقلیم را نیز در بانک های خود نگه می دارد و از آن بهره مند می شود و این راه کسب انرژی نفت و گاز برای ترکیە، بسیار ارزانتر از آنچه است که می تواند از روسیه و قطر یا ایران دریافت کند. پیشتر نیز احمد داود اوغلو وزیر خارجه پیشین ترکیه به رئیس جمهور وقت این کشور (عبدالله گل) پیشنهاد داده بود که چین از فرسنگ ها فاصله درحال استخراج نفت از میادین نفتی اقلیم و است چرا ترکیه در نزدیکی آن چنین کاری را انجام ندهد.

سوم: اقلیم کردستان به عنوان پلیس حفاظت از مرزها

نقش دیگری که ترکیه از اقلیم کردستان می خواهد نقشی امنیتی بوده و خواهان این است که به عنوان پلیس و نیروی حفاظت از مرزها عمل کند و اکثریت بیانیه های دولت و ریاست اقلیم از گذشته تاکنون فقط دیپلماتیک بوده و اشاره ای به حقایق نمی کنند؛ زیرا در گذشته نیز تمامی توافقات میان حزب دمکرات کردستان (پارتی) و اتحادیه میهنی (یکیتی) در دوبلین، دروگیدا، بتلیس، آ‌نکارا و واشنگتن تحت نفوذ و سلطه ترکیه و دارای جنبه های امنیتی بوده و ترکیه از اقلیم خواسته با ترور مبارزه کند و منظور این کشور از ترور نیز پ.ک.ک، است و اکنون نیز وضعیت به همان منوال است، همچنان که مولود چاوش اوغلو درباره دیدار با بارزانی گفت:" نبرد مشترک ما و اقلیم کردستان علیه پ.ک.ک..." بنابر این کاملا واضح است که اقلیم کردستان به جای این کشور و یا دست کم به عنوان شریک و همراه، نقش پلیس مرزی را علیه پ.ک.ک، برای ترک ها ایفا می کند و تداوم عملیات های این کشور در اقلیم نیز گواهی بر این دیدگاه ترکیه نسبت به اقلیم است.

در پایان نیز باید اشاره کرد که هنوز هیچ نهاد و سازمانی در ترکیه تحت عنوان نمایندگی دولت اقلیم کردستان وجود ندارد و این کشور به هیچ عنوان حاضر به پذیرفتن این نمایندگی نیست و به همین دلیل مقامات اقلیم را گاهی به عنوان مقامات شمال عراق و گاهی به عنوان حاکمان شمال عراق می نامد.

مخالفت ترکیه با برگزاری رفراندوم استقلال اقلیم کردستان نیز مدرک و نشانه دیگری از دیدگاه واقعی ترکیه نسبت به اقلیم و این واقعیت است که این کشور هرگز حاضر نیست حقوق کردها را قبول کند و به رسمیت بشناسد. اظهارات اردوغان قبل و بعد از برگزاری رفراندوم استقلال اقلیم کردستان و تحقیر و اهانت به اقلیم برای درک این حقیقت کافی است.

اما واقعیت دیگری نیز وجود دارد؛ هم اقلیم کردستان به همسایگی ترکیه به عنوان یک کشور همجوار نیاز دارد، زیر این کشور تنها راه اقلیم برای رسیدن به اروپا و امریکا است و هم ترکیه بنا به دلایلی که ذکر شد به اقلیم کردستان احتیاج دارد، اما بنا به اصول خود و بدون دنباله روی و در این میان نیز لازم است که پ.ک.ک، وضعیت حساس اقلیم کردستان را در نظر گرفته و این شرایط را جدی بگیرد."

* دکتر سلام عبدالکریم متولد سال 1979 در منطقه شارزور سلیمانیه و دارای مدرک دکترا از دانشگاه سلیمانیه بوده و سال های بسیاری در رسانه ها و مطبوعات اقلیم کردستان به عنوان بنیان گذار، سردبیر، مدیر مسئول و روزنامه نگار فعالیت کرده و تعداد زیادی مقالات، گزارشات، یادداشت را به همراه 17 کتاب، به رشته تحریر درآورده و منتشر کرده و اکنون استاد علوم انسانی در دانشگاه های سلیمانیه و سیدصادق است.