"در سال ۱۳۰۶ خورشیدی ( ۱۹۲۷ میلادی ) نیروهای جعفر سلطان لهونی (حاکم هورامان لهون) به فرماندهی محمد امین بیگ لهونی با محمود خان دزلی به کمک نیروهای دولتی در همدان رفته و نیروهای عشایر و یاغی آن منطقه را سرکوب و خلع سلاح می‌نمایند. در سال ۱۳۰۶ خورشیدی در پی ترتیبات حاصل از توافق امیر طهماسبی ، تعدادی از پسران جعفر سلطان لهونی در سنندج به حضور رضا شاه پهلوی می روند ، و با تقاضای جعفر سلطان از دولت در همان سال در شوشمی بر سر راه سلیمانیه و حلبچه اداره گمرک با موافقت دولت ایران تاسیس و در همان سال ۱۳۰۶ به عنوان مرز رسمی شناخته می‌شود ... ".
( کتاب جافرسان ، پژوهش ونگارش آقای فهمی مرادی..)
این نمونه تاریخی از مستندات سابقەی نود وسەسالەی رسمیت مرزشوشمی وتشکیل گمرگ شوشمی در دوران زمامداری جعفر سلطان لهونی و در عهد رضا شاه پهلوی و موقعیت استراتژیک آن حکایت دارد. اما امروز نیز از پس ۹۳ سال رسمیت مرز شوشمی، با نگاهی به نقشه جغرافیایی می توان شوشمی ، این نزدیکترین مرز به اقلیم کردستان را در میانه بهترین مسیر میان کرمانشاه-سلیمانیه و حلبچه بعنوان کوتاهترین مسیر دید.
به عنوان نمونه ای دیگر در تاریخ معاصر، در دو اتفاق مهم در تاریخ کردستان عراق در سالهای 1988 و 1991 و آوارگی مردم کردستان، صدها هزار نفر از مردم استان سلیمانیه و حلبچه و حتی کرکوک برای فرار از تجاوز و وحشی گری صدام ، از مرز شوشمی - بیش و پیش از هر مرز دیگری - وارد خاک جمهوری اسلامی ایران می شوند.
بدیهی است با رسمیت مجدد این مرز در بخش مسافری می توان انتظار داشت سالیانه صدها هزار نفر از اقلیم کردستان و عراق برای تجارت ، درمان ، آموزش ، سفر و گردش از همین مرز وارد استان کرمانشاه و کشور ایران گردند.
چنین حجمی از گردشگر خارجی می تواند اقتصاد ضعیف و نحیف استان و شهر کرمانشاه را دچار تحول نماید....
فرصت ها را قدر بدانیم ....