به گزارش کردپرس، پروفسور طلحه کوسه، استاد دانشگاه و رئیس آکادمی اطلاعات ملی ترکیه، در مقاله‌ای با بررسی مرحله جدید روند موسوم به «ترکیه بدون تروریسم»، کنارگذاشتن سلاح‌ها را تنها نخستین آستانه این روند دانست و تأکید کرد موفقیت پایدار آن به اجرای مقررات حقوقی، هماهنگی نهادی، حفظ اجماع سیاسی و پذیرش اجتماعی بستگی دارد.

پروفسور طلحه کوسه، در مقاله‌ای برای بخش تحلیل خبرگزاری آناتولی، مرحله جدید روند صلح و اهمیت آنچه «مدل ترکیه» خوانده می‌شود را مورد بررسی قرار داد.

کوسه در این مقاله نوشت روند «ترکیه بدون تروریسم» که نزدیک به دو سال پیش با سخنان رجب طیب اردوغان در مراسم سالگرد پیروزی ملازگرد در اخلاط آغاز شد، پس از تصویب قانون «تقویت همبستگی ملی و یکپارچگی اجتماعی» وارد مرحله‌ای تازه شده است. این قانون با حمایت ۴۶۷ نماینده مجلس ترکیه تصویب و پس از انتشار در روزنامه رسمی اجرایی شد.

به باور کوسه، تصویب قانون چارچوب با اجماعی گسترده و برخورداری روند از حمایت افکار عمومی، فضای خوش‌بینانه‌ای ایجاد کرده است. او معتقد است تجربه ترکیه، باوجود برخی شباهت‌ها با نمونه‌های بین‌المللی حل منازعه، ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارد و بازیگران منطقه‌ای و کارشناسان بین‌المللی آن را از نزدیک دنبال می‌کنند.

گذار از خلع سلاح به نهادینه‌سازی

کوسه مرحله کنونی را گذار به نهادینه‌کردن خلع سلاح و انحلال PKK توصیف کرد و نوشت این مرحله بر تجربه نزدیک به نیم‌قرن مبارزه ترکیه با PKK، تلاش‌های پیشین برای حل مسئله و تجربه‌های به‌دست‌آمده از روندهای گذشته استوار است. به اعتقاد او، مرحله جدید به ظرفیتی متفاوت برای مدیریت سیاسی و اجتماعی نیاز دارد؛ زیرا روندی که تا امروز در قالبی نسبتاً بسته پیش می‌رفت، اکنون به روی افکار عمومی گشوده شده است.

رئیس آکادمی اطلاعات ملی ترکیه، آماده‌سازی جامعه، کارکنان دولت و گروه‌های مرتبط با روند، تدوین راهبرد ارتباطی مناسب و تقویت هماهنگی میان نهادهای عمومی را از ضرورت‌های این مرحله دانست. او تأکید کرد چالش اصلی اکنون تثبیت دوره پس از درگیری از طریق مقررات حقوقی، اجماع سیاسی، سازگاری نهادی و پذیرش اجتماعی است: «موفقیت ترکیه بدون تروریسم پس از کنارگذاشتن سلاح‌ها، ارتباط نزدیکی با ایجاد زمینه‌ای سیاسی و اجتماعی دارد که در آن تروریسم نتواند دوباره تولید شود.»

کنارگذاشتن سلاح پایان روند نیست

به باور کوسه، کنارگذاشتن سلاح‌ها نباید نتیجه نهایی تلقی شود؛ بلکه یکی از آستانه‌های اساسی برای نهادینه‌شدن دوره جدید است. خلع سلاح اگرچه از نظر امنیتی مرحله‌ای حیاتی محسوب می‌شود، به‌تنهایی قادر به ایجاد نظمی سیاسی و اجتماعی و پایدار نیست. اجرای مقررات حقوقی، سرعت‌گرفتن روند کنارگذاشتن سلاح‌ها و تأیید انحلال PKK در میدان، مراحل تعیین‌کننده بعدی خواهند بود.

کوسه مسئله اصلی مرحله جدید را تبدیل دستاوردهای امنیتی حاصل‌شده در میدان به چارچوبی حقوقی و نهادی دانست. او در این میان، نقش مجلس ترکیه را دارای اهمیت ویژه‌ای ارزیابی کرد؛ زیرا به اعتقاد او، مشارکت مجلس می‌تواند مشروعیت سیاسی و اجتماعی روند را گسترش دهد و بازیگران سیاسی متفاوت را در چارچوبی مشترک گرد هم آورد. تصویب مقررات با حمایت سیاسی گسترده، هم برای مدیریت مرحله کنونی و هم برای محافظت از تداوم روند در برابر نوسان‌های سیاسی آینده ضروری است.

فاصله میان تصویب قانون و اجرای آن

رئیس آکادمی اطلاعات ملی ترکیه هشدار داد که میان تصویب مقررات حقوقی و اجرای آنها در میدان، رابطه‌ای خودکار وجود ندارد. به باور او، واکنش‌های اداری و سیاسی شکل‌گرفته در دوره درگیری و تهدیدهای امنیتی، با نیازهای دوره‌ای که قرار است نبود خشونت در آن تثبیت شود، یکسان نیستند. به همین دلیل، انعکاس تصمیم‌های جدید در بوروکراسی، سازوکارهای اجرایی و رفتار بازیگران مرتبط به زمان نیاز دارد.

کوسه پایبندی بازیگران سیاسی حاضر در اجماع به اراده مشترک را عامل اصلی موفقیت دانست و تأکید کرد اجرای واقعی قانون به عملکرد مأموران و نهادهای حاضر در میدان بستگی دارد. به این ترتیب پذیرش قانون و روند جدید از سوی مجریان، تضمین می‌کند که فضای سیاسی مثبت به نتایجی ملموس تبدیل شود.

ضرورت اجتماعی‌شدن روند

کوسه اجتماعی‌شدن فضای بدون خشونت و روند انحلال را یکی دیگر از مسائل اساسی مرحله کنونی دانست. در مرحله پیشین که روند در قالبی بسته‌تر و کنترل‌شده‌تر ادامه داشت، مدیریت آن مسئله اصلی بود؛ اما اکنون ساختن یک روایت عمومی دست‌کم به‌اندازه خود روند اهمیت یافته است.

رئیس آکادمی اطلاعات ملی ترکیه، ایجاد بستری سالم برای گفت‌وگوی عمومی، تدوین راهبرد ارتباطی صحیح، اطلاع‌رسانی شفاف به بازیگران و هماهنگی میان نهادهای دولتی را ضروری دانست. به اعتقاد او، پذیرش تحولات جدید از سوی جامعه به چگونگی برداشت افکار عمومی، زبان مورد استفاده برای توضیح روند و میزان سازگاری بازیگران مختلف با شرایط جدید وابسته است.

کوسه هشدار داد ضعف در ارتباطات و هماهنگی می‌تواند سبب شود تحولات میدانی به‌شکل‌هایی متفاوت یا متناقض به افکار عمومی منتقل شوند. او درعین‌حال، تداوم فضای بدون درگیری طی مدتی طولانی را یکی از مزیت‌های مهم ترکیه دانست و افزود این وضعیت به‌تدریج زندگی بدون خشونت را به امری عادی تبدیل کرده است.

به نوشته کوسه، بازتاب فضای بدون درگیری در سوریه و عراق نیز به عاملی حمایت‌کننده از روند تبدیل شده است. چالش بعدی آن است که این وضعیت صرفاً موفقیتی موقت در حوزه امنیت باقی نماند و به انتظاری پایدار در جامعه تبدیل شود.

نقش رسانه‌ها، دانشگاهیان و جامعه مدنی

کوسه با اشاره به عمومی‌شدن روند نوشت مجموعه بازیگران آن نیز در حال گسترش است. در کنار احزاب سیاسی و نهادهای دولتی، رسانه‌ها، دانشگاهیان، سازمان‌های جامعه مدنی و دیگر بخش‌های اجتماعی نیز در مرحله جدید بر چگونگی معناشدن تحولات اثر خواهند گذاشت. بازیگران متعلق به طیف‌های سیاسی مختلف می‌توانند با رویکردهای مثبت یا منفی خود بر افکار عمومی اثر بگذارند؛ اما باوجود همه اختلاف‌نظرها، پایان درگیری و پذیرفتن نبود خشونت به‌عنوان بستر عادی سیاست و زندگی روزمره باید به نقطه توافق مشترک تبدیل شود.

سه خطر پیش روی روند

رئیس آکادمی اطلاعات ملی ترکیه در بخش دیگری از مقاله خود، سه حوزه اصلی خطر در مرحله جدید را برشمرد: فرسایش اجماع سیاسی، افزایش فاصله میان تصمیم‌گیری و اجرا و بهره‌برداری بازیگران خارجی از آسیب‌پذیری‌های داخلی. با کاهش خشونت مسلحانه، مرکز ثقل خطرها نیز تغییر کرده و چالش اصلی اکنون حفظ اجماع سیاسی، اجرای تصمیم‌های اتخاذشده و مدیریت مداخلات مخرب خارجی است.

کوسه هشدار داد اظهارات و اقداماتی که اعتماد متقابل میان بازیگران مسئول در روند را تضعیف کنند، می‌توانند اختلافات سیاسی موجود را به تنشی عمیق‌تر تبدیل کنند. به باور او، خطر اصلی نه وجود مواضع متفاوت سیاسی، بلکه استفاده از این اختلافات برای کسب منافع کوتاه‌مدت و آسیب‌زدن به هدف بلندمدت روند است.

دومین خطر از نظر کوسه، ناهماهنگی میان تصمیم‌های حقوقی و سیاسی با اجرای آنها در میدان است. او تأخیر یا تناقض در اجرای مقررات از سوی نهادهای مرکزی و محلی را عاملی برای کاهش پیش‌بینی‌پذیری روند و اعتماد افکار عمومی دانست. او خواستار تقویت هماهنگی میان نهادها و ایجاد سازوکارهای انعطاف‌پذیر برای حل مشکلات اجرایی شد.

هشدار درباره نقش بازیگران خارجی

کوسه، فعالیت کشورهایی را که به گفته او در پی محدودکردن، مهار یا محاصره ترکیه در منطقه هستند، مهم‌ترین خطر خارجی روند معرفی کرد. او مدعی شد برخی زیرگروه‌های وابسته به PKK و شماری از اعضای کادر رهبری آن ممکن است از سوی بازیگران خارجی برای مخالفت با روند تشویق شوند. ابهام‌های منطقه‌ای و مداخلات خارجی به‌ویژه در دوره‌هایی که هماهنگی سیاسی و نهادی در داخل تضعیف می‌شود، تأثیر بیشتری خواهند داشت. او دراین‌زمینه بر ضرورت حفظ آگاهی و خونسردی تأکید کرد.

«مدل ترکیه» و آزمونی که از اکنون آغاز می‌شود

رئیس آکادمی اطلاعات ملی ترکیه در پایان مقاله، مرحله کنونی را فرصتی برای صورت‌بندی روند «ترکیه بدون تروریسم» به‌عنوان یک «مدل ترکیه» توصیف کرد. او ویژگی اصلی این مدل را اتکای آن به تجربه تاریخی، ظرفیت نهادی و پویایی‌های اجتماعی ترکیه، به‌جای نسخه‌های واردشده از خارج یا میانجیگری کشورهای ثالث دانست.

به نوشته کوسه، ظرفیت قدرتمند دولت، مشروعیت دموکراتیک، پذیرش اجتماعی و هماهنگی میان نهادها، ارکان اصلی این مدل را تشکیل می‌دهند. بااین‌حال، او تأکید کرد موفقیت بالقوه «مدل ترکیه» نه با شرایط سیاسی و امنیتی‌ای که آن را پدید آورده‌اند، بلکه با توانایی ادامه آن در شرایط متفاوت سنجیده خواهد شد.

به باور کوسه آزمون اصلی این مدل ازاین‌پس آغاز می‌شود و حفظ جهت‌گیری مشترک باوجود بحران‌های منطقه‌ای، اختلاف در گفتمان‌های سیاسی و مشکلات احتمالی در اجرا، تعیین خواهد کرد که آیا روند از یک توافق سیاسی مقطعی فراتر می‌رود و به ساختاری اجتماعی و نهادی و پایدار تبدیل می‌شود یا نه. موفقیت نهایی زمانی محقق خواهد شد که پایان فعالیت مسلحانه صرفاً نتیجه‌ای امنیتی باقی نماند و از طریق نهادینه‌سازی حقوقی، اجماع سیاسی و یکپارچگی اجتماعی به نظمی پایدار تبدیل شود.