به گزارش کردپرس، روسیه و سوریه بار دیگر روبه‌روی هم نشسته‌اند؛ نه در میدان جنگ، بلکه در تالار سبز کرملین. جایی که «احمد شرع» رئیس دولت موقت سوریه که جهان او را با نام «ابومحمد جولانی می‌شناسد؛ در نخستین سفر رسمی خود به مسکو، با «ولادیمیر پوتین» دیدار کرد؛ مردی که سالها در کنار «بشار اسد» ایستاد و حالا در برابر کسی نشسته است که سقوط او را رقم زد. اما این دیدار ناگهانی نبود. ریشه‌های آن به روزهایی باز می‌گردد که موازنه قدرت در خاک سوریه در حال دگرگونی بود .

در پاییز ۲۰۲۴، زمانی که نیروهای جولانی از شمال به سوی دمشق پیش می‌آمدند، منابع میدانی گزارش دادند که مسیر حرکت آنان با هماهنگی غیرمستقیم افسران روسی در پایگاه حمیمیم انجام شد. خود جولانی در یکی از مصاحبه‌هایش با رسانه‌های عربی گفت: «ما با روس‌ها هماهنگ هستیم تا از هر برخورد ناخواسته جلوگیری شود. هدف، رسیدن به دمشق بدون جنگ فرسایشی است. این جمله نقطه آغاز واقع‌گرایی متقابل بود: روسیه می‌دانست نظام اسد در آستانه سقوط است و جولانی نیز می‌دانست بدون چراغ سبز کرملین، هیچ پیروزی‌ای در دمشق پایدار نخواهد بود.

پس از سقوط اسد در دسامبر همان سال، تماس‌ها میان دو طرف رسمی شد. از سفر بوگدانوف و لاورنتیف به دمشق گرفته تا حضور الکساندر نواک در دیداری کم سابقه با مقامات دولت موقت، تماس‌های سیاسی میان دو طرف پیوسته ادامه یافت. در این میان، پایگاه روسی در قامشلو به تدریج به محل تبادل پیام‌ها و هماهنگی‌های میدانی میان افسران روس و نمایندگان جولانی تبدیل شد؛ جایی که گفت‌وگوهای محرمانه، پایه‌های اعتماد تازه را میان دمشق جدید و مسکو بنا کرد.

اکنون در اکتبر ۲۰۲۵، دیدار رسمی پوتین و شرع در مسکو نقطۀ اوج این مسیر است؛ دیداری که در ظاهر برای «بازتعریف روابط» انجام شد، اما در واقع تلاشی است برای ترسیم نقشه نفوذ آینده در سوریه. در این دیدار، جولانی از روسیه خواست تا نیروهایش را بار دیگر در جنوب سوریه مستقر کند؛ نه برای جنگ بلکه برای ایجاد «کمربند بازدارنده» در برابر تجاوزات احتمالی اسرائیل. جولانی می‌داند که حضور محدود اما مشروع روسیه در جنوب می‌تواند هم امنیت مرزها را تضمین کند و هم مانع فشارهای تل‌آویو برای ایجاد منطقه خلع سلاح شود. اما تناقض در همین جاست: اسرائیل نیز به دلایل کاملا متفاوت، از بازگشت روس‌ها به جنوب استقبال می‌کند؛ زیرا این حضور، نفوذ ایران و ترکیه را در این منطقه کاهش می‌دهد. برای تل آویو، روسیه میانجی‌ای قابل پیشبینی است که می‌تواند موازنه را بدون درگیری مستقیم حفظ کند. در نگاه مسکو، سوریه همچنان کلید ماندن در شرق مدیترانه است. برای جولانی، روسیه ضامن بقای نظم جدید است و برای اسرائیل، روسیه سدّی در برابر قدرتهای مزاحم. به این ترتیب، ائتلاف قدیمی وارد بازی تازه‌ای شده است؛ بازی‌ای که در آن، هر طرف انگیزه‌ای متفاوت دارد اما همگی در یک نقطه به هم می‌رسند: حفظ سوریه در مدار روسیه، بدون بازگشت به جنگ.

بخش اول | از میدان تا کرملین: مسیر باز تعریف روابط

ده سال پس از آنکه روسیه با فرمان ولادیمیر پوتین وارد جنگ سوریه شد، این کشور حالا با چهره‌ای تازه از دمشق روبه‌روست. اگر در سال ۲۰۱۵ هدف کرملین «نجات حکومت بشار اسد» بود، در سال ۲۰۲۵ مأموریتش «حفظ نفوذ بدون جنگ» شده است. دیدار اخیر پوتین و احمد شرع در مسکو، به تعبیر روزنامه فرانس ۲۴ در گزارش ۱۵ اکتبر ۲۰۲۵، «پایان مرحله نظامی و آغاز مرحله اقتصادی و دیپلماتیک روسیه در سوریه» است.

از سقوط اسد تا بازگشت گفت‌وگو
بر اساس گزارش رویترز (۱۵ اکتبر ۲۰۲۵)، روابط دو کشور بلافاصله پس از سقوط اسد در دسامبر ۲۰۲۴ قطع نشد؛ برعکس کانال‌های ارتباطی میان نیروهای روسی در حمیمیم و فرماندهان جدید سوریه از همان روزهای نخست برقرار شد . خبرنگار رویترز، ولادیمیر سولداتکین می‌نویسد: «مسکو از همان آغاز فروپاشی نظام اسد، تمرکز خود را از شخص اسد به منافع بلندمدت روسیه در سوریه تغییر داد. این تغییر، تفاوتی بزرگ با سیاست سال‌های جنگ بود. این همان نقطه‌ای است که از نظر بسیاری از تحلیلگران روس، سرآغاز واقع‌گرایی جدید در روابط دمشق و مسکو محسوب می‌شود. العربی الجدید در تحلیل ۲ اکتبر ۲۰۲۵ نوشت که «احمد شرع به خوبی درک کرده بود که بقای دولت تازه بدون در نظر گرفتن منافع روسیه ممکن نیست؛ زیرا روسیه تنها قدرتی است که می‌تواند همزمان امنیت، بازسازی و مشروعیت بین‌المللی را برای دمشق فراهم کند».

رفت‌وآمدهای خاموش، گفت‌وگوهای تدریجی
در ماه‌های نخست پس از سقوط اسد، تماس‌ها در سطح پایین آغاز شد. در ژانویه ۲۰۲۵، میخائیل بوگدانوف، معاون وزیر خارجه روسیه به دمشق سفر کرد و با مقامات موقت دیدار نمود، سپس در فوریه همان سال، پوتین در تماسی تلفنی با شرع اعلام کرد که روسیه از تمامیت ارضی و حاکمیت سوریه حمایت می‌کند. این جمله، به گفته روزنامه کامرسانت، علامتی بود از تصمیم کرملین برای پذیرفتن واقعیت جدید قدرت در دمشق. در ماه‌های بعد، دیدارهای متعددی میان دو کشور برگزار شد:  سفر هیئت اقتصادی روسیه به دمشق به ریاست الکساندر نواک در جولای ۲۰۲۵، بازدید متقابل وزیر خارجه سوریه، اسعد شیبانی از مسکو در سپتامبر و نهایتاً دیدار رسمی شرع با پوتین در کرملین در ۱۵ اکتبر، که نقطه عطف روابط جدید لقب گرفت. به نوشته اسپوتنیک، گفت‌وگوهای پشت پرده پیش از این سفر در پایگاه روسی قامشلو انجام شده بود؛ جایی که فرماندهان روسی و نمایندگان دمشق جدید درباره سازوکارهای همکاری نظامی و اقتصادی مذاکره کردند .

روسیه در پی نفوذ کم هزینه، دمشق در جستجوی ثبات
تحلیل روزنامه الجزیره در اکتبر ۲۰۲۵ این است که هر دو طرف، «دستکم در ظاهر» از جنگ خسته‌اند. دمشق به دنبال آرامش برای بازسازی است و مسکو می‌خواهد نقش خود را از نیروی نظامی پرهزینه به بازیگر اقتصادی کم هزینه تغییر دهد .
به همین دلیل، روس‌ها در گفت‌وگوهای اخیر بر سه محور تمرکز کرده‌اند:
• تداوم قانونی توافق‌های گذشته درباره پایگاه‌های طرطوس و حمیمیم
• ورود شرکت‌های روسی به پروژه‌های انرژی و زیرساخت سوریه
• هماهنگی امنیتی در مرزهای جنوبی برای مهار تنش با اسرائیل
در مقابل، دمشق جدید می‌خواهد از حمایت سیاسی روسیه در سازمان ملل و شورای امنیت بهره ببرد و در عین حال از نفوذ بیش از حد هر بازیگر خارجی؛ اعم از ترکیه یا ایالات متحده جلوگیری کند.
به تعبیر فرانس۲۴: جولانی می‌داند بدون روسیه، هیچ ثباتی در سوریه پایدار نیست؛ اما او نمی‌خواهد دوباره در موقعیت وابستگی کامل قرار گیرد.

از «نظامی» به «بازسازی»
در دیدار اخیر، پوتین اعلام کرد کمیته مشترک همکاری‌های روسیه و سوریه کار خود را از سر خواهد گرفت. الکساندر نواک، معاون نخست وزیر روسیه پس از پایان مذاکرات به خبرنگاران گفت که «روسیه آماده است در پروژه‌های نفت، انرژی و بازسازی زیرساخت‌ها مشارکت کند». این اظهارات، که توسط رویترز و اسپوتنیک هم زمان منتشر شد، در واقع به معنای رسمی شدن مرحله جدید حضور روسیه در سوریه است: از حضور نظامی مستقیم، به حضور اقتصادی - بازسازی. به گفته تحلیلگر روسی، اولگا کراسنیاک در مصاحبه با تلفزیون العربی، روسیه امروز به دنبال رابطه‌ای متوازن با سوریه است؛ رابطه‌ای بر پایه احترام متقابل، نه قیمومت نظامی. پوتین به خوبی می‌داند که با اسد یا بدون اسد، سوریه برای روسیه یک نقطه ثابت ژئوپلیتیک است.

جمع‌بندی بخش اول
از دید ناظران، مسیر میان دمشق و مسکو از مرحله «حمایت یکجانبه» عبور کرده و به مرحله «هم زیستی واقع گرایانه» رسیده است.
جولانی به دنبال تضمین بقا و امنیت جنوب است، پوتین به دنبال حفظ جای پا در مدیترانه و هر دو می‌دانند بدون دیگری بازی ناقص است. دیدار کرملین، همان طور که واشنگتن پست نوشت: «نمایش ظاهری از باز تعریف روابطی است که عملا بر پایه معامله‌ای روشن است؛ «دمشق مشروعیت روسیه را تضمین می‌کند و مسکو امنیت دمشق را.»

بخش دوم | پایگاه‌ها، بازسازی و جنوب سوریه: معامله جدید

دیدار احمد شرع و ولادیمیر پوتین در مسکو صرفاً یک دیدار تشریفاتی نبود. در پسِ دست دادن‌ها و لبخندهای رسمی، گفت‌وگویی جدی درباره آینده حضور روسیه در سوریه جریان داشت؛ گفت‌وگویی که به تعبیر الشرق‌الاوسط (۱۶ اکتبر ۲۰۲۵)، به اندازه یک توافق امنیتی نانوشته اهمیت داشت.

پایگاه‌ها؛ تداوم حضور، تغییر مأموریت
مسأله پایگاه‌های روسیه در طرطوس و حمیمیم، حساس‌ترین محور دیدار کرملین بود. بر اساس گزارش رویترز، دو طرف بر سر «تداوم حقوقیِ حضور روسیه» توافق کردند، اما قرار است مأموریت این پایگاه‌ها تغییر کند.
به جای عملیات نظامی مستقیم، روسیه نقش «پشتیبانی، آموزش و لجستیک» را بر عهده خواهد گرفت. «سرگئی لاوروف» وزیر خارجه روسیه، روز بعد از دیدار در کنفرانس خبری گفت: «در گفت‌وگوهای پوتین و شرع همه مسائل مورد بررسی قرار گرفت، از جمله وضعیت پایگاه‌های نظامی روسیه در سوریه.» این جمله کوتاه، به گفته تحلیلگران الریاض، عملا تأیید رسمی ورود روابط دمشق - مسکو به مرحله جدید بود.

در گزارش کامرسانت آمده است که دو پایگاه روسیه در سوریه حفظ می‌شوند اما مأموریت آنها از تمرکز بر جنگ به تمرکز بر آموزش و بازسازی تغییر خواهد یافت. روسیه می‌خواهد پایگاه طرطوس را به مرکز لجستیکی برای ارسال کمک‌های بشردوستانه به خاورمیانه و آفریقا تبدیل کند. به بیان ساده‌تر، مسکو در پی آن است که هزینه‌های نظامی خود را کاهش دهد، اما پرچمش همچنان بر سواحل مدیترانه برافراشته بماند. برای دمشق هم این تغییر، نشانه‌ای از تداوم حمایت روسیه بدون بازگشت به حضور سنگین نظامی است.

بازگشت روس‌ها به جنوب؛ کمربند بازدارنده در برابر اسرائیل
در بخش دیگری از مذاکرات، احمد شرع خواستار بازگشت محدود نیروهای روسی به جنوب سوریه شد. رویترز در گزارش ۱۵ اکتبر نوشت که رئیس دولت موقت سوریه از پوتین خواسته تا نیروهای روسیه را برای تضمین امنیت مرزهای جنوبی و جلوگیری از پیشروی‌های اسرائیل، دوباره مستقر کند. به گفته منابع سوری، پیشنهاد دمشق این است که پلیس نظامی روسیه با مأموریت نظارتی در مرزهای سویداء و قنیطره مستقر شود تا هم مانع از تنش با اسرائیل گردد و هم نفوذ هرگونه گروه غیرقانونی در جنوب مهار شود.
جالب آن که اسرائیل نیز، طبق گزارش هاآرتص و جروزالم پست، با این ایده مخالفت نکرده است. از نگاه تل آویو، حضور محدود روسیه در جنوب می‌تواند مانع بازگشت نیروهای ایرانی یا نفوذ ترکیه شود. یک تحلیلگر اسرائیلی به فرانس۲۴ گفت: «برای اسرائیل، روسیه دشمن نیست؛ بلکه نظامی است که حضورش می‌تواند جغرافیای جنوب سوریه را پیش‌بینی‌ پذیر کند.

معامله اقتصادی: از نفت تا گندم
اما بخش اقتصادی دیدار مسکو کم اهمیت‌تر از محور نظامی نبود. به گزارش اسپوتنیک، پوتین و شرع توافق کردند کمیته مشترک همکاری‌های اقتصادی را دوباره فعال کنند. الکساندر نواک، معاون نخست‌وزیر روسیه اعلام کرد: «شرکتهای روسی آماده‌اند در بازسازی زیرساخت‌ها، انرژی، نفت و راه آهن سوریه مشارکت کنند. رویترز به نقل از منابع سوری نوشت که دمشق خواستار از سرگیری صادرات گندم روسیه با شرایط ترجیحی و کمک در تعمیر نیروگاه‌های برق و شبکه حمل و نقل شده است. برای کشوری که بخش بزرگی از زمین‌های کشاورزی‌اش در شمال و شرق هنوز نیازمند بازسازی است، گندم روسی نه فقط کالایی حیاتی، بلکه اهرمی سیاسی محسوب می‌شود.
الجزیره در تحلیل خود می‌نویسد: «پوتین در حال تبدیل نفوذ نظامی خود به اهرم اقتصادی است. همانگونه که در آفریقا از غلات به عنوان ابزار دیپلماسی استفاده می‌کند، در سوریه هم قصد دارد نان را جایگزین گلوله کند.»

پرونده حساس اسد
به گزارش خبرگزاری فرانسه، احمد شرع در دیدار با پوتین درخواست استرداد بشار اسد را مطرح کرد. این درخواست اگرچه از نظر نمادین اهمیت دارد، اما به گفته منابع روسی «غیرعملی» است. سرگئی لاوروف در پاسخ به خبرنگاران گفت: «بشار اسد و خانواده‌اش تحت حفاظت روسیه هستند. ما متحدان خود را تسلیم نمی‌کنیم.» تحلیل العربی الجدید از این موضوع این است که جولانی با طرح این درخواست، بیشتر به دنبال اثبات استقلال دولت جدید بود تا تحقق عملی آن. به بیان این رسانه، او می‌خواست نشان دهد که سوریه جدید تابع روسیه نیست، بلکه شریک آن است.

از جنگ به ژئوپلیتیک جدید
در مجموع، دیدار کرملین را می توان «بزرگ ترین معامله پسا اسد» نامید :
• روسیه در سوریه می‌ماند، اما نه برای جنگ بلکه برای بازسازی و نفوذ نرم.
• دمشق مشروعیت بین‌المللی و حمایت امنیتی به دست می‌آورد.
• و در جنوب، نظم جدیدی شکل می‌گیرد که هم اسرائیل را راضی می‌کند و هم جولانی را مطمئن.
به تعبیر وال استریت ژورنال، «پوتین موفق شد در حالی که هزینه نظامی خود را کاهش می‌‍‌دهد، امتیاز ژئوپلیتیکی بزرگی در خاورمیانه را حفظ کند». همین تغییر رویکرد، نقطه‌ای است که آینده سوریه را از مسیر گذشته جدا می‌کند: روسیه دیگر ناجیِ یک دیکتاتور نیست، بلکه شریکِ یک نظم تازه است. دمشق دیگر متحد وابسته نیست، بلکه بازیگری است که میان شرق و غرب توازن می‌جوید.

بخش سوم | رقابت قدرت‌ها و موازنه تازه در سوریه

دیدار ۱۵ اکتبر ۲۰۲۵ در مسکو، تنها یک ملاقات تشریفاتی میان دو رئیس جمهور نبود؛ بلکه نقطه تلاقی منافع سه بازیگر اصلی در سوریه بود: روسیه، دولت جدید دمشق و اسرائیل.
هر سه بازیگر، با اهداف متفاوت اما با یک دغدغه ی مشترک؛ ثبات در جنوب سوریه، وارد این مرحله شده‌اند. در ظاهر، درخواست احمد شرع از پوتین برای بازگشت نیروهای روسیه به جنوب سوریه، اقدامی در راستای تقویت حاکمیت دولت جدید و مهار تهدیدات احتمالی اسرائیل بود. اما در عمق ماجرا، این درخواست در واقع پاسخی بود به تحولات پیچیده‌تر میدانی: تلاش تل آویو برای ایجاد منطقه خلع سلاح در اطراف جولان و نگرانی دمشق از از سرگیری حملات اسرائیلی به مواضع نظامی در درعا و قنیطره.
به گزارش رویترز (۱۵ اکتبر ۲۰۲۵)، منابع سوری تأیید کرده‌اند که جولانی در گفت‌وگو با پوتین، خواستار بازگشت رسمی پلیس نظامی روسیه به جنوب سوریه شده است تا از بروز هرگونه درگیری ناخواسته جلوگیری شود. این درخواست، یادآور توافق امنیتی سال ۲۰۱۸ است که با میانجیگری روسیه میان دمشق، تل آویو و شورشیان سابق جنوب برقرار شد و به خروج نیروهای ایرانی از خطوط مرزی انجامید. در این میان، نگاه اسرائیل به تحولات جاری، بیش از هر چیز عمل گرایانه است. تل آویو از سقوط اسد خشنود است، اما نسبت به خلأ قدرت در دمشق نگران. از دید مقامات اسرائیلی، حضور محدود روسیه در جنوب می‌تواند توازن شکننده میان نیروهای امنیتی دمشق و مرزهای شمالی فلسطین اشغالی را حفظ کند.
از دید تل آویو، حضور روسیه در سوریه عامل پیش‌بینی پذیری و ثبات است. این حضور، هم مانع گسترش نفوذ ایران در جنوب سوریه می‌شود و هم توازن نظامی را در برابر ترکیه حفظ می‌کند. برای اسرائیل، «سوریه باثبات و تحت نفوذ روسیه» بهتر از «سوریه بی ثبات و گرفتار در رقابت تهران و آنکارا» است؛ وضعیتی که می‌تواند مرزهای شمالی اسرائیل را دوباره به میدان درگیری‌های نیابتی تبدیل کند.
تحلیل واشنگتن پست (۱۵ اکتبر ۲۰۲۵) نیز تأیید می‌کند که کرملین با درک این موازنه، تلاش می‌کند نقش خود را از «بازیگر نظامی پرهزینه» به «ضامن امنیت منطقه‌ای کم هزینه» تغییر دهد. به ویژه پس از جنگ اوکراین، روسیه در پی تثبیت جای پای خود در خاورمیانه است اما با حداقل هزینه نظامی. سوریه در این چارچوب به سکوی نفوذ اقتصادی و سیاسی جدید مسکو بدل شده است.

از سوی دیگر، به گزارش فرانس ۲۴، پیشنهاد جولانی برای «استفاده از پایگاه‌های روسی به عنوان مراکز لجستیکی ارسال کمک‌های بشردوستانه» نشانه‌ای از تلاش دمشق برای مشروع سازی حضور روس‌ها در خاک سوریه است؛ حضوری که در قالب مأموریت‌های انسان‌دوستانه و بازسازی تعریف می‌شود تا نه حساسیت داخلی برانگیزد و نه انتقاد بین‌المللی. در نتیجه، هرچند دیدار پوتین و شرع در ظاهر بر همکاری اقتصادی و بازسازی تأکید داشت، در واقع ماهیتی امنیتی و ژئوپلیتیک داشت؛ تلاشی برای بازآفرینی نظم جدیدی در سوریه که در آن روسیه همچنان بازیگر مرکزی باقی بماند، اما نه با تانک و بمب‌افکن، بلکه با قرارداد، سرمایه و ضمانت سیاسی.

بخش چهار | جمع‌بندی: ائتلاف قدیم در پوست تازه

دیدار ۱۵ اکتبر ۲۰۲۵ میان ولادیمیر پوتین و احمد شرع (ابومحمد جولانی) تنها یک ملاقات تشریفاتی نبود؛ بلکه بازتاب گذار روسیه و سوریه از مرحله‌ای پرتنش به فصلی تازه از همکاریِ محاسبه شده بود. روسیه و دمشق بار دیگر به هم رسیده‌اند، اما این بار نه بر سر بقا، بلکه برای بازتعریف نقش‌ها و منافع در نظمی جدید.
اگر تا دیروز، مسکو حامی بشار اسد بود تا نظم قدیم را نگاه دارد، امروز همان کرملین با رهبر دولت جدید سوریه مذاکره می‌کند تا نظم تازه‌ای را شکل دهد. در این میان، تغییر نگاه روسیه از دخالت نظامی پرهزینه به حضور اقتصادی - امنیتی کم هزینه، مهمترین شاخص این مرحله است؛ تحولی که بسیاری از رسانه‌های بین‌المللی آن را «چرخش واقع گرایانه» کرملین در خاورمیانه توصیف کرده‌اند.
به گزارش الجزیره (۱۵ اکتبر ۲۰۲۵)، پوتین در این دیدار صریحاً گفت که «روابط دو کشور باید از نو تعریف شود» و کمیته مشترک همکاری‌های روسیه و سوریه فعالیت خود را از سر خواهد گرفت. از نگاه مسکو، سوریه دیگر یک میدان نظامی نیست، بلکه آزمایشگاهی برای مدل جدید نفوذ روسیه در خاورمیانه است.
به نوشته المانیتور (۱۶ اکتبر ۲۰۲۵)، کرملین در حال ترسیم الگویی از ثبات کنترل شده میان دمشق، قاهره و تل آویو است؛ الگویی که با هدف مهار رقابت ایران و ترکیه طراحی شده است. تحلیلگر روسی «الکساندر بابنیکف»، در گفت‌وگو با این رسانه تأکید می‌کند: «روسیه دیگر به دنبال توسعه نفوذ نیست، بلکه می‌خواهد بازی قدرت را مدیریت کند حتی اگر به قیمت کاهش نقش خود در میدان باشد .
روزنامه نزاویسیمایا گازتا (۱۴ اکتبر ۲۰۲۵) نیز می‌نویسد که روسیه پس از سال‌ها درگیری پرهزینه در سوریه و اوکراین، اکنون به دنبال ثبات سودمند است؛ ثباتی که با همکاری هم زمان با دمشق، تل‌آویو و قاهره، ایران را از مدار تصمیم‌سازی امنیتی دمشق خارج نگه می‌دارد و ترکیه را در شمال در وضعیت تدافعی قرار می‌دهد. این رویکرد در تحلیل اندیشکده کارنگی مسکو (۱۵ اکتبر ۲۰۲۵) نیز بازتاب یافته است.

کارنگی می‌نویسد: «روسیه در پی حفظ حضور خود در سوریه است، اما با شکل و محتوایی تازه؛ حضور نظامی برای بازدارندگی، حضور اقتصادی برای بازسازی و حضور سیاسی برای مدیریت رقابت میان قدرت‌های منطقه‌ای. در همین راستا، گفت‌وگوهای پوتین و شرع درباره تبدیل پایگاه‌های روسیه در حمیمیم و طرطوس به مراکز لجستیکی و انسان‌دوستانه، در گزارش‌های فرانس۲۴ (۱۵ اکتبر) و شرق الاوسط (۱۶ اکتبر) مورد تأیید قرار گرفت. به باور ناظران، این تغییر کاربری می‌تواند حضور روسیه را مشروع‌تر و کم هزینه‌تر سازد؛ هم در برابر افکار عمومی سوریه و هم در مقابل نهادهای بین‌المللی.

دیپلمات باسابقه روسی، ویتالی نومکین، در گفت‌وگو با اسپوتنیک(۱۵ اکتبر) جمله‌ای گفت که شاید خالصه تمام سیاست جدید کرملین باشد: «روسیه در سوریه می‌ماند، چون عاشق دمشق است و نمی‌خواهد دیگری جای او را بگیرد.» از سوی دیگر، برای دمشق جدید، این روابط تازه حکم سپر سیاسی و اقتصادی دارد. احمد شرع به خوبی می‌داند که بدون پشتیبانی یکی از قدرت‌های جهانی، نه ثبات داخلی دوام می‌آورد و نه بازسازی کشور آغاز می‌شود. به همین دلیل، او در گفت‌وگو با پوتین بر احترام به همه توافق‌های پیشین تأکید کرد -  از قراردادهای نظامی گرفته تا پروژه‌های انرژی و گندم - تا اعتماد مسکو دوباره جلب شود.

اما در ورای این همکاری‌ها، تحولی بزرگ‌تر در حال شکل‌گیری است: به نوشته المانیتور و نزاوی سیمایا گازتا، مسکو در حال پی‌ریزی نظمی تازه در خاورمیانه است که با همکاری دمشق، قاهره و حتی تل‌آویو، نوعی ثبات مدیریت شده ایجاد می‌کند. این الگو همزمان ایران را از مدار تصمیم سازی در دمشق دور می‌کند و ترکیه را در شمال در وضعیت دفاعی نگه می‌دارد. به این ترتیب، روابط روسیه و سوریه پس از سقوط اسد وارد مرحله‌ای شده است که در آن، هر دو طرف یکدیگر را نه متحد، بلکه شریک واقع گرایانه می‌بینند:
• روسیه، سوریه را سکوی بازسازی اعتبار بین‌المللی خود می‌داند.
• دمشق، روسیه را بیمه‌نامه‌ای برای ثبات و مشروعیت.
در نهایت، همانگونه که واشنگتن پست (۱۵ اکتبر ۲۰۲۵) تحلیل کرد، «ائتلاف قدیم» میان روسیه و سوریه هنوز زنده است، اما در لباسی تازه؛ اکنون توپ و تانک جای خود را به قرارداد و کمیسیون داده‌اند. ائتلافی که زمانی با بمباران شکل گرفت، امروز با یادداشت تفاهم و پروژه بازسازی ادامه می‌یابد و اگرچه چهره‌ها تغییر کرده‌اند، اما همان قاعده قدیمی پا برجاست:
در سوریه، هیچ ائتلافی ابدی نیست؛ تنها منافع پایدارند.

نویسنده: احمد اردم