خانواده وی در ۷ سالگی به کرمانشاه مهاجرت کردند. یاقوتی تحصیلات ابتدائی و دبیرستان خود را در مدارس داریوش و کزازی گذراند و پس از آن به عنوان سپاهی دانش به روستاهای کردنشین کرمانشاه رفت و به آموزگاری پرداخت.

او در مهرماه ۱۳۵۰ به صورت رسمی به استخدام وزارت آموزش و پرورش درآمد و معلم شد.
وی در عالم فرهنگ و ادب به عنوان یک داستان‌نویس، شاعر و منتقد ادبی دارای آوازه بسیاری بود.
یاقوتی در زمینه داستان کوتاه و داستان بلند آثار درخشانی خلق کرد و یکی از چهره‌های شاخص و مطرح در میان نویسندگان نسل دههٔ ۴۰ و ۵۰ ایران به شمار می آید.
همچنین وی از مهم‌ترین روستایی‌نویسان دهه ۵۰ و از پیروان سبک صمد بهرنگی بود.
آثار معروف وی عبارتند از؛ زخم، گل‌خاص، کودکی من، چراغی بر فراز مادیان کوه، داستان‌های آهودره، توشای پرنده غریب زاگرس، افسانه سیرنگ و ... .

عباس معروفی در نشریهٔ گردون به‌دلیل جملات کوتاه، ادبیات قائم به ذات و به دور از تقلید یاقوتی وی را «چخوف ایران» نامید.
یاقوتی همچنین به‌سبب توصیف فضاهای روستایی و زندگی دهقانان و فرودستان و نیز ارائهٔ تصویری واقع‌گرایانه و انتقادی از جامعهٔ روستایی کردستان ایران جایگاه مهمی در ادبیات روستایی و همچنین ادبیات اقلیمی منطقهٔ جنوب کردستان ایران دارد 
وی همچنین علاوه بر آثار ادبی، در زمینه‌های مختلف مانند گردآوری افسانه‌ها، تحقیق در ادبیات فولکلوریک و شاهنامه کُردی نیز فعالیت کرده است.