افزایش چشمگیر خشونت در اقلیم کردستان
خلاصه خبر
بە گزارش کردپرس، با وجود اینکە اقلیم کردستان پس از سقوط رژیم بعث صدام و سیدن بە استقلال نسبی سعی دارد در جهت ایجاد دمکراسی، فضای باز سیاسی و اجتماعی و بهبود آزادی های سیاسی و اجتماعی در جامعە گام بردارد و مقامات اقلیم تاکید می کنند کە مسیر اقلیم با وجود کاستی های موجود، رو بە دمکراسی است، اما با این وجود نگاهی بە آمار وقایع، خودکشی و قتل های روی دادە در اقلیم کردستان افزایش این آمار و بیشتر شدن خشونت در جامعە اقلیم را نشان می دهد.
علیرغم اینکە تعداد بسیار زیادی از سازمان های مربوط بە حمایت از زنان و کودکان و حقوق آنان و نهادهای مبارزە با خشونت در اقلیم، بە صورت قارچ وار تشکیل شدە و بخش قضائی مربوط بە مشکلات خانوادە وجود دارد، اما خشونت های خانگی بە ویژە علیە زنان نیز بە شدت افزایش یافتە و بنا بە آمار دولتی در فاصلە سال های 1010 الی 2020 تاکنون 490 زن در اقلیم طی این خشونت ها کشتە شدە و 612 خودکشی زنان ثبت شدە و 73 هزار و 15 زن نیز بە دلیل مورد خشونت قرار گرفتە شدن در نهادهای رسمی طرح شکایت کردە اند.*1
اما آمار خشونت در اقلیم فقط محدود بە زنان نیست و تعداد بسیاری موارد خشونت مربوط بە قتل و ضرب و جرح های خانوادگی، از جملە اقدامات والدین علیە فرزندان و یا قتل پدر توسط فرزندان و اقدام فرزندان ذکور بە قتل برادران و خواهران خود و همچنین درگیری میان طایفە و عشیرە های مختلف، روی می دهد.
نکتە قابل توجە در این مورد این است کە پس از سپری شدن یک سال از شیوع کرونا و در سال 2021 میلادی آمار خودکشی و خشونت در اقلیم، بە شدت افزایش یافتە و بیشترین موارد خودکشی نیز مربوط بە جوانان است.
از جملە در آماه آوریل یک نوعروس 18 سالە فقط با سپری شدن دو ماه از ازدواجش خود را خانە جدید حلق آویز کرد و خانوادە این نوعروس و همسر وی تاکید می کنند کە هیچ مشکل خاصی نداشتە است، تنها نکتە قابل توجە در این مورد این است کە این عروس جوان از اهالی شنگال بود و موارد متعددی از خودکشی میان ساکنین شنگال پس از حملە وحشیانە داعش بە این منطقە دیدە شدە، است.
لازم بە ذکر است کە بە جز خودکشی افرادی کە قربانی جنایات داعش شدە و افراد خانوادە خود را از دست دادە و یا توسط عناصر این گروە بە بردگی جنسی گرفتە شدند؛ موارد متعدد و معناداری از خودکشی میان افرادی کە مواجهە مستقیم با داعش را نداشتە و در اردوگاه ها و میان خانوادە خود بودند، مشاهدە شدە و از جملە در 8 روز ابتدایی سال 2021 میلادی 5 مورد خودکشی پشت سر هم طی سە روز میان جوانان ایزدی ساکن اردوگاه های آوارگان استان دهوک اقلیم، ثبت شد*2 و با وجود تشکیل کمیتە ای در مجلس عراق برای بررسی علل این خودکشی ها، هیچ نتیجە ای در این مورد اعلام نشدە و اقدامی نیز صورت نگرفت.
بە جز موارد فوق الذکر، موارد بسیاری از قتل های خانوادگی و نزاع های طائفی، در سال جاری میلادی در اقلیم کردستان ثبت شدە و از جملە در ماه مارس یک زن جوان کە مادر دو فرزند بود، در منطقە کفری توسط برادر خود با شلیک دو گلولە بە قتل رسید و قاتل نیز دستگیر نشدە و گریخت*3 و در منطقە شیخان استان دهوک نیز یک زن جوان 30سالە کە مادر سە فرزند بود، در درگیری ملکی میان دو طایفە هدف گلولە قرار گرفتە و جان خود را از دست داد.*4
بیشترین موارد خشونت و خودکشی در سال 2021 در اقلیم، طی ماه آوریل ثبت شد و از جملە پلس سلیمانیە گزارش داد کە در 18 آوریل، یک نوعروس 19 سالە دیگر پس از سپری شدن 8 ماه از آغاز زندگی مشترک خود را حلق آویز کرد و دلیل این اقدام وی، مشکلات خانوادگی با همسر جدید عنوان شد.
در همان روز و در یک روستای کردنشین میان اربیل و کرکوک یک جوان دانشجو با شلیک دو گلولە بە سر، بە زندگی خود پایان داد و بعد از ظهر همان روز جسد مردی بە بیمارستان سید صادق در استان سلیمانیە منتقل شد کە آثار اصابت چاقو در سینە وی مشاهدە می شد و بر اساس گزارش پلیس در یک خشونت خانگی و توسط همسرش مورد اصابت چاقو قرار گرفتە بود.
در 24 آوریل نیز مردی در اربیل بە دلیل اختلافات خانوادگی با شلیک بە پسر 31 سالە خود، او را بە قتل رساند. بە گفتە پلیس اختلافات میان پدر و پسر سابقە داشتە و این فرد پیشتر شکایتی را علیە پسر خود بە اتهام خشونت خانوادگی ثبت کردە بود.*5
پلیس منطقە رانیە اعلام کرد کە طی ماه رمضان سە مورد قتل عمد نیز ثبت شدە، از جملە در یک مورد در دوازدهم ماه آوریل در منطقە راپرین یک جوان 33 سالە از سوی یک فرد دیگر مورد اصابت گلولە قرار گرفتە و جان خود را از دست داد و پلیس منطقە اعلام کرد کە مقتول دارای دو فرزند بودە و مادر همسر وی بە همراه قاتل بە اتهام دست داشتن در این قتل دستگیر شدە است.*6
همچنین در آخرین هفتە ماه آوریل فردی در پی اختلافات خانوادگی در شهر اربیل، با شلیک بە سوی اعضای خانوادە همسر خود، برادر همسرش را بە قتل رساندە و متواری شد و تلاش پلیس برای دستگیری وی ادامە دارد.*7
همچنین در همین ماه و در یکی از محلات اربیل نیز یک جوان 22 سالە کە مالک یک مغازە بودە، پس از سپری شدن دو ماه از آغاز زندگی مشترک، خود را حلق آویز کردە و جان باخت و بە فاصلە کمی پس از آن یک جوان 19 سالە دیگر در اربیل، اقدام بە خودسوزی کردە و پس از گفتن این جملە کە از زندگی بسیار بیزار است؛ تصاویر خودسوزی خود را در پخش زندە فیس بوک بە نمایش گذاشتە و دچار 60 درصد سوختگی شد و پس از چند روز بستری شدن در بیمارستان جان خود را از دست داد و این در حالی است بە گفتە بستگان این جوان، وی در دو بیمارستان اربیل مشغول بە کارگری بودە و بیکار نبودە و هیچ مشکل خاصی نیز در زندگی شخصی و اجتماعی نیز نداشتە، اما مدتی بودە از افسردگی شکایت می کردە است.*8
در منطقە شیخان استان دهوک نیز در 8 می طی درگیری میان خانوادە دو برادر کە همسایە نیز بودند، پدر و مادر یکی از خانوادە ها کە دارای 8 فرزند بودند، در مقابل چشم فرزندان خود بە قتل رسیدند و پسر بزرگ خانوادە اعلام کرد کە خانوادە عمویش با شلیک اسلحە پدر و مادرش را بە قتل رساندە اند و درگیری نیز بر سر دعوای سادەمیان دو کودک این دو خانوادە بودە است.
پلیس منطقە شیخان بە روداو اعلام کرد کە طی یک ماه در منطقە شیخان سە مورد قتل روی دادە و یک زن جوان 16 سالە نیز اقدام بە خودکشی کردە است.*9
در اولین رو از ماه می نیز یک زن جوان کە مادر دو فرزند بودە، پس از اختلاف با همسر خود، با پریدن از یک ساختمان 5 طبقە در سلیمانیە، اقدام بە خودکشی کردە و جان خود را از دست داد*10 و یک هفتە پس از آن و در 6 می یک دختر دانشجوی 20 سالە با پریدن از یک پل در سلیمانیە بە زندگی خود پایان داد و بە گفتە خانوادە وی، هیچ مشکل خاصی نداشتە است.*11
در یک درگیری دیگر در دهم می نیز پلیس سلیمانیە گزارش داد کە طی درگیری مالک یک کارگاه در سلیمانیە با کارگر کارگاه بر سر میزان دستمزد، صاحب کارگاه کارگر خود را با استفادە از یک جسم تیز چاقو مانند مضروب کردە و این کارگر پس از انتقال بە بیمارستان جان خود را از دست دادە و قاتل نیز متواری شدە است. این در حالی است کە کارگر مقتول از اهالی کوبانی بودە و پس از نا امنی این منطقە بە اقلیم پناه بردە بود. *12
یک روز پیش از این قتل نیز در 9 می شش نفر در سلیمانیە طی نزاع بر سر خرید و فروش یک دستگاه موتور سیکلت، بە یک جوان 22 سالە حملە کردە و وی را با چاقو مضروب کردە و با شلیک بە سر وی را کشتند و پلیس از دستگیری ضاربان خبر داد. *13
یکی از برجستە ترین موارد خودکشی در اقلیم در روز عید سعید فطر و در سلیمانیە روی داد. در این روز دو مورد خودکشی در سلیمانیە ثبت شدە و در هر دو مورد دو فرد در دو منطقە مجزا با استفادە از سلاح و شلیک بە سر بە زندگی خود پایان دادند.
سامان نادر مسئول روابط عمومی در بیمارستان شار سلیمانیە اعلام کرد کە یک پیشمرگ 33 سالە ساکن این شهر کە دارای 5 فرزند بودە، در منزل شخصی با استفادە از سلاح کلاشینکوف بە زندگی خود پایان دادە است.
وی اشارە کرد کە این فرد اخیرا از همسر خود جدا شدە و تحت فشار روانی شدیدی بودە است.
همچنین پلیس سلیمانیە گزارش داد کە در همان روز یک جوان 22 سالە در محلە دیگری از سلیمانیە با استفادە از سلاح بە زندگی خود پایان دادە است.*14
همچنین در هفدهم می نیز مردی در سلیمانیە بە دلیل اختلافات خواندگی پس از شلیک سە گلولە بە همسر خود با شلیک گلولە بە سر، بە زندگی خود پایان داد. *15
ادامە این موارد بە جایی رسید کە سازمان مردمی خلک کە در امور اجتماعی فعالیت می کند، طی نشستی خبری از رسانە ها خواست، از پوشش و انعکاس موارد بیشتری از خودکشی و خشونت های خانوادگی در اقلیم خودداری کنند.*16
این سازمان اعلام کرد کە انتشار موارد بیشتر از این اقدامات، ضمن بیشتر شدن احساس ناامیدی و بدبینی میان مردم، موجب می شود افرادی کە دارای مشکلات اجتماعی و روانی هستند، بیشتر بە سمت خشونت سوق دادە شدە و معضلات اجتماعی نیز برای خانوادە های آنان بە وجود آید و لازم است بە جای انتشار اخبار مربوط به خشونت با متخصصین امر از طریق برگزاری های نشست و سمینارهای تخصصی برای بررسی دلایل افزایش این موارد و راه حل مقابلە با آن، همکاری بە عمل آید.
سایت خبری ویستگە نیوز بە نقل از مقامات پلیس اقلیم گزارش داد کە در ماه های اخیر موارد بسیاری ازخودکشی و خشونت در اقلیم بە صورت چشمگیر و پیاپی در مدت کوتاهی روی دادە و این امر نشان می دهد، خشونت در اقلیم افزایش یافتە است.
در پی افزایش موارد خودکشی و دیگر کشی در اقلیم بە ویژە موارد خودکشی زنان و کشتە شدن آنان در مسائل مختلف، گلستان سعید نایب رئیس کمیسیون حقوق بشر در پارلمان کردستان، اعلام کرد کە پارلمان وزرای امور داخلی، آموزش و پرورش، کار و امور اجتماعی و بهداشت را برای بررسی دلایل افزایش نگران کنندە آمار خشونت بە ویژە خشونت علیە زنان و خشونت های خانگی و راهکارهای مقابلە با این پدیدە، فراخواندە است.
وی خاطر نشان ساخت کە تعداد موارد خشونت و قتل در 4 ماه ابتدایی سال 2021 میلادی با کل آمار شش ماه اول سال 2020 برابری می کند.
همچنین وجود سلاح های غیرقانونی میان مردم اقلیم را از عوامل گسترش این خشونت ها دانست و گفت کە پارلمان در تلاش است کە اجازە دادە نشود کە مرتکبین بە خشونت و قتل بە ویژە قتل های خانوادگی و ناموسی تحت حمایت احزاب سیاسی قرار گیرند.*17
بنا بە آمار وزارت امور داخلی اقلیم کردستان میزان موارد قتل و خودکشی در 4 ماه اول سال 2021 میلادی نسبت بە سال 2020 افزایش چشمگیری داشتە و خودکشی 25 درصد و قتل 225 درصد بیشتر شدە است.*18
همچنان کە امیل دورکیم پدر علم جامعە شماسی معتقد است، خودکشی پدیدە ای اجتماعی و معلول عوامل موجود در اجتماع است؛ افراد در جامعە اقلیم نیز تحت تاثیر عوامل موجود در اجتماع خود بە خشونت روی می آورند. می توان گفت کە بە صورت کلی خاورمیانە یکی از مکان هایی در جهان است کە خشونت در آن در مقایسە با سایر نقاط جهان بسیار بیشتر روی می دهد و این منطقە بە صورت همیشگی شاهد جنگ و درگیری و انواع خشونت ها بودە است و این شرایط طبیعتا ساکنین منطقە را نیز تحت تاثیر قرار می دهد و در این میان کردهای عراق سابقە طولانی مدتی در مواجهه با خشونت، طی زندگی تحت حاکمیت دولت های مختلف عراق داشتە اند و این خشونت در دوران رژیم بعث بە نقطە اوج خود رسیدە و کردها انواع قتل عام و نسل کشی را طی بمباران های شیمیایی، انفال و سرکوب های رعب آور رژیم، بعث تجربە کردند.
بی گمان این خشونت ها تا چندین نسل بر جامعە اقلیم تاثیر گذار است و بە همین دلیل مشاهدە ابراز خشونت از افراد چنین جامعە ای قطعا دور از انتظار نیست، اما آنچە بروز خشونت در جامعە اقلیم را سوال بر انگیز کردە، افزایش چشمگیر خشونت در سال های اخیر و بە ویژە در خانوادە ها و میان نسل جوانی است کە تجربە چندانی از دوران مذکور را نداشتە و به نظر می رسد از نسل پیشین خود تاثیر گرفتە اند.
این شرایط نشان می دهد کە تاثیرات روانی خشونت هایی کە نسل پیشین در دوران صدام تجربە کردە اند؛ می تواند تا سال ها در روان و رفتار آنان باقی ماندە و بە آسانی بە نسل های بعدی نیز منتقل شود و اکنون در خشونت های خانگی و رفتار خشن جامعە نمود یابد.
از آن گذشتە در سال های اخیر نیز اقلیم پس از دورە کوتاه مدت پیشرفت نسبی و عمران، با بحران های متعددی از جملە بحران اقتصادی، قطع حقوق کارمندان و حقوق بگیران، جنگ داعش و تبعات آن از جملە ورود صدها هزار آوارە بە اقلیم، تنش های فزایندە با بغداد، حملات گستردە زمینی و هوایی ترکیه بە خاک اقلیم و در این یک سال اخیر هم با بحران شیوع کرونا رو برو بودە و از سوی دیگر دولت در پاسخگویی بە نیاز های مردم و خدمات رسانی بە آنان ناتوان ماندە و پاسخ مطالبات و اعتراضات آنان را نیز با سرکوب، دستگیری و صدور احکام زندان برای معترضین دادە است و این موارد نیز بر افزایش خشونت در جامعە و کاهش آستانە تحمل و صبر شهروندان اقلیم تاثیرگذار بودە است.
شادی نوزاد نایب رئیس کمیسیون حمایت از حقوق زنان در پارلمان کردستان، در این مورد به شبکە تلویزیونی روداو گفت کە خشونت همیشە در جامعە اقلیم وجود داشتە، اما طی سال های اخیر بحران و مشکلات پیش آمدە در اقلیم این خشونت را افزایش دادە است.
متخصصان جامعە شناسی و روان شناسی، وجود بیماری افسردگی در افراد را از عوامل مهم بروز خشونت علیە دیگری و خود و اقدام بە خودکشی می دانند و عراق یکی از افسردە ترین کشورهای جهان است و روداو بر اساس آمار و اطلاعاتی کە از شرکت گوگل به دست آوردە گزارش می دهد، مطالب مربوط بە افسردگی بیشترین موضوع جستجوهای انجام شدە توسط جوانان عراقی و اقلیم کردستان است و این افسردگی گستردە از عوامل افزایش خشونت و خودکشی بە شمار می آید.
از جملە این عوامل وجود تفکرات و تعصبات قومی و قبیلە ای در جامعە اقلیم است کە افراد را بە ارتکاب خشونت و بە ویژە علیە زنان، تحت عنوان حفظ آبروی خانوادە و قبیلە و عشیرە تشویق می کند و بیشترین میزان خشونت خانوادگی را در اقلیم، موجب می شود.
خشونت های جسمی، روانی و اقتصادی از رایج ترین انواع خشونت در جامعە اقلیم کردستان است و زنان و کودکان هم، بیشتر قربانی این خشونت می شوند.
سازمان مبارزە با خشونت علیە زنان و خانوادە در اقلیم گزارش دادە کە در اولین ماه از سال 2021 میلادی در اقلیم، 66 زن بە دلیل اینکە مورد خشونت و آزار قرار گرفتە اند، طرح شکایت کردە و 7 زن اقدام به خودکشی کردە و 8 زن سوزاندە شدە و 4 زن خودسوزی کردە و 5 زن مورد تجاوز قرار گرفتە اند.*19
لیلا عبدالجبار عضو کمیسیون حقوق بشر در پارلمان کردستان در این مورد گفت کە قانون مبارزە با خشونت های خانگی در اقلیم نیازمند اصلاحات است و باید مجازات های شدیدتری برای افرادی کە مرتکب خشونت های خانگی می شوند، تعیین و مکانیسم های لازم برای اجرای این قوانین نیز اندیشیدە شود؛ زیرا تاکنون مجازات های مرتکبین بە خشونت های خانوادگی چنان کە باید و شاید اجرایی نشدە است.
آری رفیق نایب رئیس سازمان مبارزە با خشونت های خانگی و خشونت علیە زنان و دختران در اقلیم نیز می گوید کە فقدان قوانین بازدارندە و همچنین عدم مجازات های سنگین برای مرتکبین بە خشونت، عامل مهمی در رواج آن است و از جملە در یک مورد، زنی 21 سالە و مادر سە فرزند در اربیل، اوایل ماه آوریل پس از اینکە بە نهادهای مربوطە مراجعە و از خشونت و سوءرفتار همسر و عدم امنیت جانی خود شکایت می کند، با اقدام این سازمان ها موفق بە جدایی می شود، اما قاضی پروندە همسر این زن را علیرغم اینکە بە دلیل تهدید جان وی، بازداشت شدە بود با قرار وثیقە 5 میلیون دیناری آزاد کردە و او نیز پس از آزادی با همدستی برادر خود اقدام بە قتل همسر سابقش کرد و هنوز هیچ کسی در ارتباط با این پروندە دستگیر نشدە و خانوادە قاتل مدعی شدە اند کە پدر مقتولە نیز در این قتل با قاتل و برادر وی همدست بودە است.*20
این واقعە کە در آن قاتل با ورود بە منزل مسکونی پدر و مادر مقتولە اقدام بە شلیک بە مقتول 21 سالە در مقابل چشم آنان کردە بود، واکنش های بسیاری را در اقلیم بە دنبال داشتە و مسرور بارزانی نخست وزیر اقلیم در نشست هیئت دولت، ضمن ابراز نگرانی از افزایش آمار خشونت علیە زنان در اقلیم، تاکید کرد کە خشونت علیە زنان عقب ماندگی و مغایر با اصول و ارزش های جامعە اقلیم است و هیئت دولت راهکارهای مقابلە با این پدیدە و مجازات جدی مرتکبین را بررسی می کند.*21
یکی از پربحث ترین پروندە های خشونت در اقلیم مربوط بە خانوادە ای بود کە در آن مادر و سە فرزند خردسال وی در منزل شخصی خود در آتش سوختە و جان خود را از دست دادند و مقامات پلیس پس از تحقیقات رسمی و بررسی فیلم های دوربین های مداربستە اطراف این خانە، اعلام کردند کە پدر خانوادە پس از وارد شدن بە روابط غیراخلاقی خارج از چارچوب خانوادە و اختلاف با همسر خود، با ریختن بنزین در خانە، اقدام بە آتش زدن خانە، همسر و سە فرزند خود کردە است و در این مورد نیز دادگاه با فشار سازمان های حقوق بشری و سازمان های دفاع از حقوق زنان و کودکان و فعالین مدنی، اقدام بە صدور مجازات اعدام برای متهم پروندە کە پدر خانوادە بود؛ کرد.*22
اما در بسیاری از پروندە های خشونت خانگی در اقلیم بە دلیل اینکە عامل خشونت از بستگان قربانی و جزو خانوادە است، پروندە با صلح و توافق خانوادگی پایان یافتە و مجرم از مجازات رهایی می یابد، از جملە در پروندە دیگری در منطقە چمچمال استان سلیمانیە کە پدری اقدام بە قتل دو دختر جوان خود کرده و اجساد هر دوی آنان را در یک گور مدفون کردە بود، هنوز هیچ مجازاتی برای وی در پروندە تعیین نشدە و فشارهای فعالین مدنی و سازمان های مربوطە نیز راه بە جایی نبردە است.*23
نگاهی بە این موارد نشان می دهد کە فقدان قوانین بازدارندە و مجازات های سنگین، تا چە اندازە می تواند ارتکاب جرم و خشونت را افزایش دهد و بە همین دلیل زنان فعال در اقلیم با تشکیل کمپینی خواستار اقدام دولت برای تعیین قوانین و مجازات های جدی و سنگین بە منظور جلوگیری از ارتکاب جرم و خشونت شدە و تاکید کردند کە باید در این راستا هرگونە صلح و توافق طایفی و عشایری ممنوع اعلام شدە و مرتکبین بە خشونت بر اساس قوانین عادلانە مجازات شوند .*24
گزارش: شیوا فکوریان
منابع:
*1 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/20042021
*2 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/100120217
*3 http://217.160.185.204/sorani/Kurdistan/fr-ng-kh-sh-kh-osht
*4 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2504202132
*5 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2404202119
*6 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1205202111
*7 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0105202130
*8 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0605202129
*9 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0805202119
*10 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0105202112
*11 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/060520214
*12 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/100520213
*13 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0905202112
*14 https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=101005&Jor=1
*15https://www.awene.com/detail?article=48222
*16 https://xelk.org/slider/290006/
*17https://rojnews.news/%d9%83%d9%88%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86/%d9%be%db%95%d8%b1%d9%84%db%95%d9%85%d8%a7%d9%86-%d9%84%db%95%d8%b3%db%95%d8%b1-%da%98%d9%86%d9%83%d9%88%d8%b4%d8%aa%d9%86-%d9%be%db%8e%d9%86%d8%ac-%d9%88%db%95%d8%b2%db%8c%d8%b1-%d8%a8%d8%a7%d9%86/
*18https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0505202113
*19 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/20042021
*20 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/160520213
*21 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0505202124
*22 https://mewdamedia.com/articles/15526
*23 https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/190320216
*24https://rojnews.news/%da%98%d9%86-%e2%80%8c/%d8%af%d8%a7%d9%88%d8%a7%db%8c-%d8%b3%d8%b2%d8%a7%d8%af%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%a8%da%a9%d9%88%da%98%d8%a7%d9%86%db%8c-%da%98%d9%86-%d8%af%db%95%da%a9%d8%b1%db%8e%d8%aa/
دیدگاه کاربران