بەپێی هەواڵی کوردپرێس، ڕۆژنامەی «نەشناڵ» نووسیویەتی: تێکەڵکردنی تەواوی هێزەکانی سووریای دیموکرات (SDF) و پێکهاتە سەربازی، ئەمنی و ئیدارییەکانی ژێر کۆنترۆڵی کورد بە دامەزراوەکانی دەوڵەتی سووریادا، خاڵێکی وەرچەرخانە لە پرۆسەی بنیاتنانەوەی دەسەڵاتی دەوڵەتی ناوەندیدا دوای ساڵانێک لە جەنگی ناوخۆ؛ بەڵام بە بڕوای شارەزایان، ئەم گۆڕانکارییە بە مانای کۆتاییی پرسی کورد لە سووریادا نییە. گرنگترین داواکارییەکانی کورد، لەوانەش دەستەبەرکردنی مافە سیاسی، کەلتووری و زمانییەکان و دیاریکردنی ئاستێک لە خۆبەڕێوەبەری، هێشتا لە یاسای بنەڕەتیی سووریادا نەچەسپێنراون و هەر ئەم بابەتەش دەتوانێت پەیوەندییەکانی نێوان دیمەشق و هێزە سیاسییە کوردییەکان لە قۆناغی داهاتوودا بە ئاڵۆزی بهێڵێتەوە.

مەزڵووم عەبدی، سەرکردەی کوردی سووریا، ڕۆژی پێنجشەممە لە قامیشلۆ ڕایگەیاند کە پرۆسەی تێکەڵکردنی دامەزراوە سەربازی، ئەمنی و ئیدارییەکانی ژێر کۆنترۆڵی کورد لە پێکهاتەکانی دەوڵەتی سووریادا بەتەواوی کۆتایی پێهاتووە. ئەو ئەم گۆڕانکارییەی بە دەستپێکی قۆناغێکی نوێ دانا؛ قۆناغێک کە تێیدا دەیان هەزار کەس لە هێزەکانی هەسەدە دەبنە کارمەندی وەزارەتخانەکان و دامەزراوە حکومییەکانی سووریا.

ئەم گۆڕانکارییە لەسەر بنەمای ڕێککەوتنێک دروست بووە کە لە کانوونی دووەمدا لە نێوان دیمەشق و هێزەکانی سووریای دیموکراتدا ئیمزا کرا. ئەم ڕێککەوتنە بە ناوەندگیریی ئەمریکا و فەرەنسا و بە پشتیوانیی تورکیا شکڵی گرت و ئامانجی سەرەکیی کۆتاییهێنان بوو بە پێکدادانی نێوان هێزە کوردییەکان و حکومەتی نوێی سووریا و دیاریکردنی ڕێگەی تێکەڵکردنی پێکهاتەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا لە دامەزراوەکانی دەوڵەتی ناوەندیدا. لەم چوارچێوەیەدا، بابەتی مافە زمانی و کەلتوورییەکانی کورد و هەروەها بەشداریی سیاسیی ئەوانیش سەرنجی درایێ.

دیمەشق پێشتریش بۆ کەمکردنەوەی ئاڵۆزی لەگەڵ کۆمەڵگەی کوردیی سووریادا هەنگاوی نابوو. ئەحمەد ئەلشەرع، سەرۆککۆماری سووریا، لە کانوونی دووەمدا بە دەرکردنی مەرسوومێک نەورۆزی وەک پشووی نیشتمانی بە فەرمی ناساند و دەرفەتی وانەوتنی زمانی کوردیی لە قوتابخانە حکومی و تایبەتەکانی ناوچە کوردنشینەکاندا ڕەخساند. هەروەها ڕەگەزنامەی سووریا بۆ ئەو کوردانەی پێشتر بێ‌بەش بوون لە ڕەگەزنامە، بە فەرمی ناسێنرا.

لەگەڵ ئەوەشدا، لە دیدی شارەزایانەوە، بابەتی سەرەکی لە ئێستادا نەک جێبەجێکردنی تێکەڵکردن، بەڵکو دیاریکردنی پێگەی یاساییی کوردە لە پێکهاتەی سیاسیی ئایندەی سووریادا. بێنێت شێلەر، سەرۆکی بەشی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا لە دامەزراوەی هاینریش بێل لە بەرلین، پێی وایە تێکەڵکردنی هەسەدە دەستکەوتێکی گرنگە بۆ هەوڵەکانی دیمەشق بە مەبەستی جێگیرکردنی دەسەڵاتی دەوڵەت دوای ساڵانێک لە جەنگ، بەڵام بۆ زۆرێک لە کوردان ئەم گۆڕانکارییە جۆرێک لە کشانەوەی قورس ئەژمار دەکرێت؛ چونکە هیوای سوودمەندبوون لە خۆبەڕێوەبەریی بەربڵاو، زیاتر لە ڕابردوو بۆ ئاستی ناوخۆیی و شارەوانییەکان سنووردار بووەتەوە.

بەم شێوەیە، کۆتاییی ئامادەییی سەربەخۆی هەسەدە ناتوانرێت وەک کۆتاییی داواکارییە سیاسییەکانی کوردی سووریا سەیر بکرێت. لە ڕاستیدا، هاوکێشە نوێکە، پرسی کوردی لە گۆڕەپانی سەربازییەوە بۆ گۆڕەپانی یاسایی و سیاسی گواستووەتەوە. لە سەردەمێکدا کە هەسەدە یەکێک لە گرنگترین ئەکتەرە سەربازییەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا بوو، کوردان لە ڕێگەی کۆنترۆڵکردنی بەشێکی بەرچاو لەم ناوچەیەوە توانیبوویان پێکهاتەی سەربازی، ئەمنی و ئیداریی سەربەخۆ دروست بکن. ئێستا بە کۆتاییپێهاتنی ئەم پێکهاتانە، گرنگترین ئامرازی گوشاری سەربازیی ئەوان لەناو چووە و ئایندەی ماف و دەسەڵاتەکانی کورد زیاتر لە هر کاتێک کەوتووەتە سەر یاسای بنەڕەتی و ڕێکخستنە سیاسییەکانی دیمەشق.

مەزڵووم عەبدی-ش بەبوونی ڕاگەیاندنی کۆتاییی پرۆسەی تێکەڵکردن، جەختی کردووەتەوە کە خەبات بۆ چەسپاندنی مافەکانی گەلی کورد لە یاسای بنەڕەتیی سووریادا بەردەوام دەبێت. هەر ئەم هەڵوێستە دەری دەخات کە لە ڕوانگەی سەرکردایەتیی کوردەوە، ڕێککەوتن لەگەڵ دیمەشق خاڵی کۆتایی نییە، بەڵکو قۆناغێکی نوێیە لە دانوستانە سیاسییەکان بۆ چەسپاندنی دەستکەوتەکانی ساڵانی ڕابردوو.

یەکێک لە ئاڵۆزترین بابەتەکان لەم قۆناغەدا دۆخی هێزەکانی ژنانە. یەکینەکانی ژنان لە پێکهاتەی هێزە کوردییەکانی سووریادا لە ساڵانی جەنگ لەگەڵ داعشدابووبووە یەکێک لە دیارترین هێما سەربازییەکانی ئەم هێزانە، بەڵام پرۆسەی تێکەڵکردنیان لە پێکهاتەکانی دەوڵەتی سووریادا تووشی ئاستەنگی جددی بووەتەوە. بە وتەی شێلەر، نەک هەر تێکەڵکردنی ئەم یەکینانە وەک پێکهاتەیەکی سەربەخۆ قبووڵ نەکراوە، بەڵکو دیارە حکومەتی ڕاگواستن (کاتی) تەنانەت بە تێکەڵکردنی تاکەکەسیی ئەندامانی ئەم هێزانەش ڕازی نەبووە.

ئەم بابەتە دەتوانێت ببێتە یەکێک لە خاڵەکانی لێکخشاندنی نێوان دیمەشق و هێزە سیاسییە کوردییەکان؛ چونکە تێکەڵکردنی سەربازیی هەسەدە کاتێک دەتوانێت ببێتە هۆی ڕێککەوتنێکی بەردەوام کە ئەندامانی ئەم هێزانە دەربارەی ئایندەی پیشەیی، یاسایی و ئەمنیی خۆیان بڕوایان هەبێت. وەلانان یان بەدوورگرتنی بەشێک لە هێزەکانی ژنان لە پرۆسەی تێکەڵکردن دەتوانێت ئەم تێگەیشتنە لە نێو کورددا بەهێز بکات کە ڕێککەوتنی بەردەست زیاتر لەوەی سازشێکی دوولایەنە بێت، بە مانای هەڵوەشاندنەوەی پلەبەپێی پێکهاتە خۆبەڕێوەبەرەکانیانە.

لە ساڵانی ڕابردوودا، پێکهاتەی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا بە پشتبەستن بە پشتیوانیی ئەمریکا توانیبووی بەشێکی بەربڵاو لە باکووری ڕۆژهەڵاتی وڵات بڕێوە ببات. هەسەدە-ش لە ساڵانی جەنگ لەگەڵ داعشدابووبووە گرنگترین هاوپەیمانی سەر زەویی ئەمریکا لە سووریادا. بەڵام دوای ڕووخانی دەسەڵاتی بەشار ئەسەد لە کانونی یەکەمی ۲۰۲۴دا و دروستبوونی پێکهاتەی سیاسیی نوێ لە دیمەشق، بارودۆخی ناوچەیی و نێودەوڵەتی گۆڕا و پشتیوانیی ئەمریکا بۆ بەردەوامیی پێکهاتە سەربەخۆکانی کورد کەمی کرد.

ئێستا بە کۆتاییپێهاتنی تێکەڵکردنی هەسەدە، یەکێک لە گرنگترین بەشەکانی مێژووی سیاسیی کوردی سووریا لە سەردەمی دوای جەنگی ناوخۆدا کۆتایی پێهاتووە. بەڵام ئەنجامی کۆتاییی ئەم گۆڕانکارییە هێشتا ڕوون نییە. ئەگەر دیمەشق بتوانیت مافە کەلتووری، زمانی و سیاسییەکانی کورد لە یاسای بنەڕەتیی ئایندەدا دەستەبەر بکات و بۆ بەشداریی ئەوان لە پێکهاتەی سیاسیی وڵاتدا سازوکاری دیاریکراو دروست بکات، تێکەڵکردنی هەسەدە دەتوانێت ببێتە خاڵی دەستپێکی ڕێککەوتنێکی بەردەوام لە نێوان دەوڵەتی ناوەندی و کورددا.

لە بەرامبەردا، ئەگەر ئەو مافانەی تا ئێستا بە فەرمی ناسێنراون تەنیا لە چوارچێوەی مەرسوومەکانی سەرۆککۆماریدا بمێننەوە و لە یاسای بنەڕەتیدا نەچەسپێندرێن، ئەگەری گەڕانەوەی بێ‌متمانەیی لە نێوان هەردوو لایەندا هێشتا بەردەوام دەبێت. لە بارودۆخێکی وەهادا، کۆتاییپێهاتنی ئامادەییی سەربازیی هەسەدە مەرج نییە بە مانای کۆتاییی پرسی کورد بێت؛ بەڵکو دەتوانێت ئەم پرسە لە ململانێیەکی سەربازییەوە بگوێزێتەوە بۆ ئاڵۆزییەکی سیاسی و یاساییی بنەڕەتی بۆ دەوڵەتی نوێی سووریا.

کەواتە، گرنگیی ڕاستەقینەی گۆڕانکارییەکانی دوایی تەنیا لە هەڵوەشاندنەوە یان تێکەڵکردنی هێزەکانی سووریای دیموکراتدا نییە، بەڵکو لەو قۆناغەدایە کە لە دوای ئەو دەست پێبکات. دیمەشق ئێستا کۆنترۆڵی دامەزراوە سەربازی، ئەمنی و ئیدارییەکانی باکووری ڕۆژهەڵات بەدەست دەهێنێت، بەڵام لە بەرامبەردا دەبێت ڕوونی بکاتەوە کە کورد لە سووریای نوێدا خاوەنی چ پێگەیەک دەبێت. چارەنووسی ئەم پەیوەندییە زیاتر لە هەموو شتێک بەستراوەتەوە بەوەی کە ئایا مافەکانی کورد لە ئاستی ئیمتیازی سیاسیی کاتی تێدەپەڕێت و دەبێتە بەشێکی بەردەوام لە پێکهاتەی یاسایی و دەستووریی وڵات یان نا.